VĂN NGHỆ ĐỜI SỐNG
NGHĨ VỀ CÂU LẠC BỘ THƠ (Nhân kỷ niệm 30 năm thành lập Câu lạc bộ Thơ Hàn Giang) - Bùi Văn Tiếng
Dường như các câu lạc bộ thơ thường mang tên một dòng sông, nào là Câu lạc bộ thơ Sông Tranh ở Hiệp Đức Quảng Nam, nào là Câu lạc bộ Đường thi Sông Gianh ở Quảng Trạch Quảng Bình, nào là Câu lạc bộ thơ ca Sông Cấm ở Hải Phòng, nào là Câu lạc bộ thơ Sông Bồ ở Hương Trà Thừa Thiên Huế, nào là Câu lạc bộ thơ Vu Gia ở Đại Lộc Quảng Nam, nào là Câu lạc bộ thơ Nhị Hà[1]ở Long Biên Hà Nội, nào là Câu lạc bộ thơ Trường Giang ở Tam Kỳ Quảng Nam, nào là Câu lạc bộ thơ Bạch Đằng Giang ở Quảng Yên Quảng Ninh, nào là Câu lạc bộ thơ Trà Giang ở Quảng Ngãi, và đương nhiên không thể không kể đến Câu lạc bộ thơ Hàn Giang ở Đà Nẵng…

Dòng sông quê gắn với các câu lạc bộ thơ không chỉ nhằm định vị - nghe Hàn Giang hoặc Nhị Hà hay Sông Gianh… là biết ngay câu lạc bộ thơ ấy ở nơi đâu, mà còn là nguồn thi hứng vô cùng tận cho những người yêu thơ tham gia câu lạc bộ - Lòng quê dợn dợn vời con nước/ Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà (Huy Cận, Tràng giang, 1940).

Nhiều người nghĩ không sai rằng câu lạc bộ thơ là mô hình hội tụ của phong trào quần chúng yêu thơ chứ không phải tổ chức chuyên nghiệp của người làm thơ như là hội nhà văn - vốn rất đông các nhà thơ. Thực ra sự nghiệp thi ca ở một vùng đất cần cả hai - cần một tổ chức thực sự chuyên nghiệp của người làm thơ và cần một mô hình hội tụ thực sự hiệu quả của phong trào quần chúng yêu thơ - mái nhà chung của những người vẫn luôn ý thức rằng hay-làm-thơ không nhọc nhằn/ không lao tâm khổ tứ bằng làm-thơ-hay. Câu chuyện hay-làm-thơ và làm-thơ-hay này là ấn tượng sâu sắc của bản thân tôi khi tham dự một sinh hoạt thường niên của Câu lạc bộ thơ Hàn Giang cách đây mấy năm. Câu lạc bộ thơ mà tập hợp được những người yêu thơ và hay-làm-thơ là đã đóng góp đáng kể vào sự phát triển của thi ca, huống chi trong thực tế hay-làm-thơ ấy thỉnh thoảng vẫn nổi lên một số trường hợp làm-thơ-hay…

Trong số những người yêu thơ tham gia các câu lạc bộ thơ như Câu lạc bộ thơ Hàn Giang, cũng có những người không hay-làm-thơ, thậm chí không-làm-thơ. Người Trung Quốc rất giỏi khi phiên âm chữ club của tiếng Anh thành câu lạc bộ - trong đó có từ tố lạc nghĩa là vui, hàm ý câu lạc bộ là nơi người ta đến vì vui, có vui mới tới. Tham gia câu lạc bộ thơ, phần lớn người yêu thơ muốn tìm niềm vui được chia sẻ về một bài thơ mới sáng tác hoặc về một tập thơ mới xuất bản của mình, nhưng cũng có không ít người yêu thơ chỉ muốn tìm niềm vui được chia sẻ cách cảm thụ/ tiếp nhận về một bài thơ hay một tập thơ - của người khác - qua những lời bình hoặc qua giọng diễn ngâm… Và trong thực tế bình thơ/ ngâm thơ ấy vẫn nổi lên một số lời bình độc đáo - phát hiện đúng chất thơ trong bản thân thi ca, vẫn nổi lên một số giọng diễn ngâm “chạm vào trái tim” và có khả năng “chắp cánh” cho thơ…

Lằn ranh giữa mô hình hội tụ của phong trào quần chúng yêu thơ với tổ chức chuyên nghiệp của người làm thơ là không dễ vượt qua nhưng không phải không thể vượt qua. Làm-thơ-hay suy đến cùng đòi hỏi không chỉ tài năng thiên phú mà cả thi hứng dạt dào và công phu khổ luyện, vì thế không kể trường hợp các nhà thơ chuyên nghiệp tự nguyện trở thành người đứng mũi chịu sào gầy dựng câu lạc bộ thơ thì như vừa nêu trên, trong thực tế hay-làm-thơ của những người yêu thơ tham gia các câu lạc bộ thơ thỉnh thoảng vẫn nổi lên một số trường hợp làm-thơ-hay, nghĩa là đã đủ sức bước qua được lằn ranh ấy. Tuy nhiên các nhà thơ chuyên nghiệp trong hội nhà văn địa phương vẫn có thể góp phần vào quá trình bước-qua-lằn-ranh này bằng cách tham gia trao đổi kinh nghiệm sáng tác - chẳng hạn kinh nghiệm cấu tứ… trong những buổi sinh hoạt thường kỳ của câu lạc bộ thơ.

Tương tác nghề nghiệp giữa các nhà thơ chuyên nghiệp trong hội nhà văn địa phương với hội viên câu lạc bộ thơ cũng có thể là những bài giảng hẳn hoi về phép làm thơ nhằm giúp người hay-làm-thơ có thể làm chủ được một số luật thơ thông thường như cách gieo vần trong thơ lục bát, hay cách ngắt nhịp trong thơ Đường luật - rằng đều là bảy chữ nhưng câu thất ngôn trong thơ Đường/ thơ Đường luật ngắt nhịp bốn/ ba, chẳng hạn Bước tới đèo Ngang/ bóng xế tà…; trong khi câu thất ngôn trong thơ song thất lục bát ngắt nhịp ba/ bốn, chẳng hạn Trống Tràng thành/ lung lay bóng nguyệt... Các bài giảng mang tính lý thuyết thường khô khan nhưng lý thuyết về thơ với nhiều dẫn chứng sinh động chắc cũng đủ sức hấp dẫn người nghe, đặc biệt là dẫn chứng về những ngoại lệ, “xé rào” kiểu Con cò lặn lội bờ sông/ Gánh gạo nuôi chồng tiếng khóc nỉ non, hay Con cò mà đi ăn đêm/ Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao…      

Như nói trên, câu lạc bộ là nơi người ta đến vì vui, có vui mới tới, mà muốn cuộc vui kéo dài thì tối kỵ sự nhàm chán, một lần như mọi lần. Chính vì thế gần đây một số câu lạc bộ thơ đang nỗ lực mở rộng hoạt động ra khỏi phạm vi thi ca, thậm chí không chỉ giới hạn trong văn chương mà còn bao gồm cả âm nhạc - vốn xưa nay vẫn luôn đồng hành với thi ca qua các ca khúc phổ thơ. Chẳng hạn nhằm tự “làm mới” mình, Câu lạc bộ thơ Liên Chiểu đã xin đổi tên thành Câu lạc bộ Văn học nghệ thuật Liên Chiểu và trên từng giai phẩm xuất bản thường niên - vào cuối hạ đầu thu với tên gọi Khúc giao mùa hay vào mùa xuân với tên gọi Tin xuân, Câu lạc bộ này không chỉ chọn đăng các sáng tác thơ, các bài bình thơ hoặc các tiểu luận về thơ, mà còn đăng các truyện ngắn, các bút ký và các ca khúc không chỉ phổ thơ… Có thể nói đây là một hướng đi rất đáng để các câu lạc bộ thơ tham khảo vận dụng.

Ngay cả thể thơ cũng là một vấn đề cần được đặt ra trong quá trình tự “làm mới” của các câu lạc bộ thơ. Lục bát, Đường luật, Haiku… thường phù hợp với những người yêu thơ nhiều tuổi, nhưng đúng như người đứng đầu Câu lạc bộ thơ Hàn Giang từng nhận định: “Gần đây thơ mở ra nhiều cách thể hiện mới, phát huy cao độ tự do và cá tính nhà thơ. Không bị ràng buộc bởi một gò bó nào, một niêm luật nào, sẽ xuất hiện được những ý tứ sâu sắc, mới lạ, phóng khoáng và độc đáo. Đặc biệt trong hoàn cảnh giao lưu quốc tế ngày càng lan rộng ta dễ tiếp thu những luồng tư tưởng mới, phong cách mới, sinh hoạt mới nên thể loại thơ đương đại đang phát triển[2]. Vì thế để có thể thu hút những người yêu thơ trẻ tuổi - và không chỉ người yêu thơ trẻ tuổi, các câu lạc bộ thơ nên chủ động tạo thêm “sân chơi” cho thơ không vần, thơ văn xuôi…    

Ở Đà Nẵng hiện nay, các câu lạc bộ văn học nghệ thuật đang trực thuộc nhiều đầu mối khác nhau, chẳng hạn về nhiếp ảnh nghệ thuật thì Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Báo chí trực thuộc Hội Nhà báo thành phố, Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Đà Nẵng trực thuộc Hội Nhiếp ảnh nghệ thuật thành phố, Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Sông Hàn trực thuộc Trung tâm Văn hóa-Điện ảnh thành phố…; về kiến trúc, Câu lạc bộ Kiến trúc sư trẻ trực thuộc Hội Kiến trúc sư thành phố...; về hội họa, Câu lạc bộ Đồ họa Đà Nẵng trực thuộc Hội Mỹ thuật thành phố...; về văn học, Câu lạc bộ thơ Thanh Khê trực thuộc Trung tâm Văn hóa-Thông tin và Thể thao quận Thanh Khê, Câu lạc bộ thơ Liên Chiểu trực thuộc Ủy ban nhân dân quận Liên Chiểu, riêng Câu lạc bộ thơ Hàn Giang trực thuộc Trung tâm Văn hóa-Điện ảnh thành phố… Và nữa và nữa…

Mặc dầu đa dạng như vậy nhưng tựu trung các câu lạc bộ văn học nghệ thuật hoặc là trực thuộc một đơn vị sự nghiệp công lập của ngành văn hóa, hoặc là trực thuộc một hội chuyên ngành của Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật thành phố. Với tư cách là mô hình hội tụ của phong trào quần chúng yêu thơ, theo tôi các câu lạc bộ thơ trực thuộc đơn vị sự nghiệp công lập của ngành văn hóa-chẳng hạn như trường hợp Câu lạc bộ thơ Thanh Khê hoặc Câu lạc bộ thơ Hàn Giang là phù hợp nhất. Vấn đề là Hội Nhà văn thành phố cần đẩy mạnh tương tác nghề nghiệp với các câu lạc bộ thơ nhằm tạo điều kiện nâng cao chất lượng sáng tác thơ cũng như chất lượng một số hoạt động khác liên quan đến thơ./.     

 B.V.T


[1] Tên gọi khác của sông Hồng - đúng hơn phải gọi là Nhĩ Hà vì đoạn sông Hồng chảy qua địa phận Hà Nội uốn cong như hình vành tai.

[2] Xem Lê Đào, Đôi điều trao đổi về thơ, Báo Đà Nẵng điện tử ngày 07/3/2015.

CÁC TIN KHÁC
Chiến lược đưa tranh Việt ra thế giới (14-08-2020)
Thị phần online cho phim Việt chưa nhiều (12-08-2020)
Có một Đà Nẵng kiên cường qua tranh vẽ (11-08-2020)
Bây giờ, văn chương thì để làm gì? (10-08-2020)
Đà Nẵng, sống chung và vượt qua đại dịch (07-08-2020)
Danh tiếng sẽ được bồi đắp từ chất lượng tác phẩm (06-08-2020)
Âm nhạc lan tỏa thông điệp mùa Covid-19 (03-08-2020)
Taylor Swift phá vỡ kỷ lục với “đứa con” mới (31-07-2020)
NSND Thoại Miêu cứu nguy diễn viên bị cách ly (29-07-2020)
KỶ NIỆM 73 NĂM NGÀY THƯƠNG BINH - LIỆT SĨ (27/7/1947 - 27/7/2020): Một số cây bút đã hy sinh còn ít người biết đến (27-07-2020)
Thơ Tagore và văn hóa Ấn Độ (26-07-2020)
Triển lãm "Ký họa chiến trường": Giới thiệu 60 bức ký họa độc đáo (24-07-2020)
Cuộc thi viết phóng sự - ký sự 2019-2020: Khắc họa sâu đậm chân dung người lao động (23-07-2020)
Ẩn số” của Kiều Bích Hậu được dịch ra tiếng Ý (22-07-2020)
Kỳ vọng lớp nghệ sĩ trẻ nhà nòi (21-07-2020)
"Sắc màu tình yêu 2" - Bữa tiệc nghệ thuật phục vụ công nhân, người lao động (20-07-2020)
Cú hích cho văn học thiếu nhi (16-07-2020)
Nghịch lý CD album nhạc (15-07-2020)
Đa dạng không gian văn hóa trong tiểu thuyết sử thi (14-07-2020)
Đạo đức học thuật trong KHXH&NV và những khoảng trống (13-07-2020)
Chủ Nhật, ngày 16/08/2020
Yêu thương và được yêu thương là một khúc nhạc thâm trầm, nghe mãi mà không biết chán.
De Stael

Hãy tha thứ cho những người đã làm bạn bị tổn thương.
Les Brown

Người có tài thấy được điểm mấu chốt, và coi tất cả những thứ khác là dư thừa.
Thomas Carlyle

Hành động có thể không mang tới hạnh phúc, nhưng không có hạnh phúc nào lại thiếu hành động.
William James

Trên đời này chỉ có một thứ mà bất cứ ai cũng không cướp đi được, đó chính là trí tuệ.
Khuyết danh

Người nào dám lãng phí một giờ đồng hồ hãy còn chưa phát hiện ra giá trị của cuộc sống.
Charles Darwin

Sự hào phóng thật sự đối với tương lai là việc đem cho tất cả trong hiện tại.
Albert Camus

Hãy mơ như thể bạn sẽ sống mãi và hãy sống như thể bạn sẽ chết hôm nay.
James Dean

Hướng ngược gió, càng hợp để bay, tôi không sợ ngàn vạn người ngăn cản, chỉ sợ chính bản thân mình đầu hàng.
Khuyết danh

Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0236-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn
- Chịu trách nhiệm nội dung: Phó chủ tịch Nguyễn Nho Khiêm
- Giấy phép số: 479/GP-STTTT của Sở Thông tin và Truyền thông cấp ngày 22/05/2020