SÁNG TÁC
Quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội tại Đà Nẵng - Vũ Hoài An

Lễ hội là một hình thức sinh hoạt văn hóa có vai trò vô cùng quan trọng đối với các cộng đồng dân cư trong quá trình hình thành và phát triển, và là một phần không thể tách rời của đời sống làng xã. Ở Đà Nẵng, lễ hội hầu như hiện diện từ miền núi, trung du đến đồng bằng ven biển của cư dân nông nghiệp, ngư nghiệp, lâm nghiệp,... Quá trình hình thành lễ hội gắn liền với quá trình hình thành cộng đồng cư dân nơi đây.


 Dưới tác động của nhiều yếu tố, đời sống làng xã nông thôn có nhiều biến đổi về kinh tế - xã hội, cùng với quá trình đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ… đã khiến cho các lễ hội truyền thống dần bị mai một. Những năm gần đây, việc phục hồi và tổ chức các lễ hội trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đã và đang được chú trọng phát triển cả về số lượng lẫn quy mô, tạo nên đời sống văn hóa tinh thần phong phú và sinh động. Tuy nhiên,công tác quản lý và bảo tồn giá trị của những lễ hội này đang gặp phải các khó khăn, thách thức từ nhiều nguyên nhân cả chủ quan và khách quan, đòi hỏi sự nỗ lực từ cả phía người dân và các cơ quan chức năng, chính quyền...

1. Thực trạng lễ hội ở Đà Nẵng

1.1. Đôi nét về lễ hội ở Đà Nẵng

Theo thống kê, hiện nay trên địa bàn thành phố Đà Nẵng (ngoài huyện đảo Hoàng Sa đã bị Trung Quốc cưỡng chiếm trái phép năm 1974, còn lại 07 quận, huyện) có hơn 30 lễ hội chính, bao gồm các loại hình: lễ hội dân gian, lễ hội tôn giáo - tín ngưỡng, lễ hội lịch sử cách mạng và lễ hội đương đại (còn gọi là lễ hội mới). Tuy nhiên, đây là con số được thống kê chỉ ở mức tương đối, còn lại chưa kể các lễ hội cổ truyền của dân tộc như: Tết Nguyên đán, Tết Nguyên tiêu, Tết Đoan ngọ, Tết Thanh minh, Tết Hàn thực, Tết Trùng thập, Tết Trùng cửu, vía Quan Thánh Đế Quân, vía Thiên Hậu Thánh Mẫu là những vị thần trong tín ngưỡng dân gian của cộng đồng người Hoa;… cùng các lễ hội tôn giáo như: Lễ Phật đản (rằm tháng 4 âm lịch), Lễ Vu lan (rằm tháng 7 âm lịch) của Phật giáo; Lễ Giáng sinh (24.12), Lễ Phục sinh (tháng 3 hoặc tháng 4 hằng năm) của những người theo đạo Công giáo; Lễ Vía Đức Chí Tôn vào mồng 9 tháng giêng âm lịch của những người theo đạo Cao Đài;… Từ năm 2007, Quốc hội và Nhà nước Việt Nam công nhận ngày mồng 10.3 âm lịch hàng năm là ngày giỗ các vua Hùng, vì vậy đã trở thành ngày đại lễ của quốc gia. Ngoài ra, tại các đình làng, lăng, miếu ở các xóm thôn, người dân tiến hành tế Xuân Thu nhị kỳ, cầu mong quốc thái dân an, phong điều vũ thuận.

1.1.1. Lễ hội dân gian: 

Lễ hội dân gian là các nghi lễ truyền thống mang đậm dấu ấn của cư dân nông nghiệp, ngư nghiệp như: lễ Cầu an, lễ Hạ điền, lễ Mục đồng, lễ hội tắt bếp, lễ Cầu ngư,... được tổ chức gắn liền với các thiết chế văn hóa truyền thống là đình làng, lăng, miếu. Các lễ hội này diễn ra ở quy mô chủ yếu là cấp xã, phường, thời gian từ 01 đến 03 ngày. Phần lễ được tiến hành theo nghi thức truyền thống, có cải tiến theo hướng đơn giản nhưng vẫn giàu tính nhân văn. Ngoài việc cúng Thành hoàng, các bậc Tiền hiền có công khai khẩn, khai canh, các vị thần trong tín ngưỡng dân gian,... còn là dịp cầu mùa, cúng tổ nghề. Sau phần nghi lễ ở các đình làng, lăng miếu, thường là phần hội với những loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian như: hát bội, hô bài chòi, hát hò khoan đối đáp; các trò diễn dân gian như: đua ghe, đua thuyền, thi nấu cơm, làm bánh; triển lãm các thành tựu về kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương.

Hầu hết các lễ hội dân gian có tính chất định kỳ và được nhân dân cùng chính quyền địa phương phối hợp tổ chức với mong muốn đem lại không khí vui vẻ, làm phong phú thêm đời sống tinh thần cho nhân dân, góp phần quan trọng trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời tạo dựng một hình ảnh thành phố Đà Nẵng trẻ trung, năng động nhưng không lãng quên quá khứ.

1.1.2. Lễ hội tôn giáo - tín ngưỡng:

Ngoài lễ hội dân gian thì những lễ hội mang tính tôn giáo - tín ngưỡng cũng giúp con người có khả năng trút bỏ được gánh nặng của thế giới trần tục, tăng thêm khả năng “hiệp thông” với thế giới thần linh, với các đấng, bậc thiêng liêng. Giúp họ tìm thấy những niềm tin siêu nhiên trong các lễ hội và kéo họ gần lại với những nhân vật xa xưa, những thế giới huyền thoại. Chính vì thế, ngay trong các lễ hội ở các đình làng, lăng miếu tại các làng quê, sau khi lễ tế thần hoàn tất thì các trò chơi dân gian, các cuộc đua vui cũng pha chút sắc thái tôn giáo. Vì thế, trong phần lớn các lễ hội luôn phảng phất những hành vi tôn giáo, những cử chỉ lễ lạy nghiêm trang, thành kính, với những khám phá tâm linh trải nghiệm “siêu hình” gần gũi, quyến rũ.

1.1.3. Lễ hội lịch sử cách mạng:

Được tổ chức vào dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn của dân tộc với ý nghĩa giáo dục phát huy truyền thống cách mạng, kỷ niệm ngày chiến thắng như Lễ kỷ niệm ngày Giải phóng thành phố Đà Nẵng 29.3, ngày Giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất đất nước 30.4, ngày Thương binh Liệt sĩ 27.7… Ngoài các hình thức tổ chức như mít-ting, viếng nghĩa trang liệt sĩ, thăm gia đình chính sách có công với cách mạng, các ngành đoàn thể còn tổ chức văn nghệ, cắm trại về nguồn, thi đấu thể dục, thể thao, đua thuyền, tổ chức hội chợ triển lãm thành tựu kinh tế khoa học, kỹ thuật… của thành phố trong những năm qua.

Đặc biệt tại Đà Nẵng, lễ cầu siêu và tế vong linh nghĩa sĩ tại Nghĩa trủng Quốc gia Phước Ninh thuộc phường Nam Dương (quận Hải Châu) vào hai ngày 26 và 27.7, lễ tế nghĩa sĩ ở khu di tích Nghĩa trủng Khuê Trung (quận Cẩm Lệ) được tổ chức vào dịp 16.3 âm lịch hàng năm là những lễ hội lịch sử điển hình. Khu di tích Nghĩa trủng Khuê Trung gồm quần thể phế tích tháp Hóa Quê, miếu Bà, giếng cổ Chăm, nhà thờ Chư phái tộc các vị Tiền hiền đã có công lập làng vào thế kỷ XV và trên 1.000 ngôi mộ của những nghĩa sĩ vì quốc vong thân trong buổi đầu chống thực dân Pháp - Tây Ban Nha xâm lược Đà Nẵng (1858 - 1860). Từ năm 2010, lễ tế nghĩa sĩ Khuê Trung đã được tổ chức kết hợp với lễ hội của làng Khuê Trung nhằm mục đích tri ân công đức các nghĩa sĩ đã anh dũng hy sinh, đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tâm linh của nhân dân trên địa bàn quận Cẩm Lệ nói riêng, thành phố Đà Nẵng nói chung.

1.1.4. Lễ hội đương đại: 

Lễ hội đương đại (còn gọi là lễ hội mới), hầu như chỉ mới được tổ chức trong những năm gần đây nhằm giới thiệu bản sắc văn hóa truyền thống và các di tích, danh thắng cũng như quảng bá nhằm thúc đẩy hoạt động dịch vụ du lịch trên địa bàn thành phố. Dù dưới hình thức nào đi chăng nữa thì lễ hội đương đại cũng thường được tổ chức trên cơ sở kế thừa lễ hội dân gian, giữa lễ hội đương đại và lễ hội dân gian có sự phối hợp hài hòa với nhau đã tạo thêm màu sắc cho lễ hội, vừa gần gũi với công chúng, lại vừa mới mẻ, đông vui. Nổi bật nhất trong các lễ hội đương đại của thành phố Đà Nẵng trong những năm gần đây phải kể đến Cuộc thi trình diễn pháo hoa quốc tế Đà Nẵng (hiện được tổ chức định kỳ 2 năm một lần), lễ hội Ánh sáng (được tổ chức lần đầu vào tháng 4.2015), lễ hội biển “Đà Nẵng - Điểm hẹn mùa hè” tổ chức thường niên, lễ hội Âm nhạc đường phố… được người dân địa phương cũng như khách du lịch trong và ngoài nước háo hức chờ đón, tham gia đông đảo.

Phần hội trong lễ hội đương đại được thực hiện rất công phu, hoành tráng, sức hấp dẫn cao, những tinh túy, đặc trưng trong văn hóa dân tộc được trình bày, giới thiệu thật trân trọng, nhất là đối với khách du lịch trong nước và quốc tế. Cái đẹp của lễ hội truyền thống song hành cùng cái mới lạ của lễ hội hiện đại. Đây là dịp để công chúng sáng tạo trong tinh thần cộng cảm, cùng chia sẻ về tài chính và trách nhiệm tổ chức, huy động được mọi điều kiện về vật chất cũng như tinh thần. 

1.2. Thực trạng lễ hội ở Đà Nẵng

Trong bối cảnh toàn cầu hóa với sự hội nhập nhanh chóng của nền kinh tế, văn hóa, xã hội của các quốc gia trên thế giới với nhau, việc phục hồi và phát triển lễ hội truyền thống cũng như hình thành các lễ hội mới có vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của nhân dân. Một số lễ hội truyền thống như: lễ hội Mục đồng làng Phong Lệ, lễ tế Nghĩa sĩ và hội làng Khuê Trung, lễ cầu siêu và tế vong linh nghĩa sĩ tại Nghĩa trủng Quốc gia Phước Ninh, lễ hội đình làng Hải Châu, lễ vía Quan Thế Âm và nhiều lễ hội khác sau một thời gian dài vắng bóng nay cũng được phục hồi, đáp ứng lòng mong mỏi của nhân dân. Ngoài ra, còn có hàng trăm lễ hội lớn nhỏ tại các lăng, miếu, đình, chùa ở các làng quê do một thời gian dài Đà Nẵng bị thực dân Pháp rồi đế quốc Mỹ xâm lược, nhiều ngôi làng, di tích bị bom đạn của chiến tranh cày nát, nhân dân phiêu tán khắp nơi nên lễ hội không được tổ chức thường xuyên... thì nay cũng sống dậy, tạo nên sự đa dạng, phong phú trong đời sống văn hóa ở Đà Nẵng. Người dân thực sự trở thành chủ thể và khách thể trong việc sáng tạo và hưởng thụ đời sống văn hóa của mình thông qua lễ hội, vì vậy họ trở nên hồ hởi, phấn khởi hơn.

Rõ ràng sự phục hồi và phát triển của lễ hội truyền thống trên địa bàn thành phố phần nào đã đáp ứng được nguyện vọng của người dân. Nhờ đó mà các loại hình nghệ thuật như hát bội, ca kịch, hò khoan đối đáp, trò chơi dân gian,... được phục hồi và gìn giữ; người dân vì thế mới có dịp được thưởng thức các loại hình nghệ thuật này trong một môi trường diễn xướng phù hợp. Nhiều người cho rằng, nếu không có các lễ hội truyền thống thì nguy cơ mai một các loại hình nghệ thuật truyền thống và trò chơi dân gian còn cao hơn so với những gì chúng ta đang chứng kiến. Còn nhà nghiên cứu văn hóa Trương Thìn tại Hội nghị - hội thảo về lễ hội đã cho rằng, hội hè được mở lại, cùng với việc xếp hạng các di tích lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, tạo cho quần chúng nhân dân có ý thức giữ gìn, bảo vệ, trân trọng những cơ sở vật chất mà tiền nhân để lại; các cấp, các ngành, các đoàn thể ở địa phương chăm lo, tu bổ tôn tạo các di tích lịch sử, các công trình văn hóa của dân tộc.

Thời gian qua, người dân rất quan tâm đến sự phục hồi và phát triển của lễ hội, cũng như chủ động tham gia tổ chức và gìn giữ di sản của chính cộng đồng mình. Thêm vào đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố cũng luôn chỉ đạo, định hướng và theo dõi sát sao các hoạt động trong lĩnh vực do mình quản lý, đồng thời các ban, ngành khác trên địa bàn thành phố cũng đặc biệt quan tâm đến việc quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội.

Có thể nói, trong những năm qua, việc bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội trên địa bàn thành phố đã đạt được nhiều kết quả tốt đẹp như mong đợi, nhưng cũng nảy sinh ra nhiều yếu tố tiêu cực, gây ra những khó khăn, hạn chế đối với những người làm công tác quản lý lễ hội.

- Nhiều lễ hội sau một thời gian dài không tổ chức nên những bài, bản, văn cúng… gắn liền với lịch sử của di tích đó đã bị lãng quên, thất lạc hoặc có nhớ nhưng nhớ không rõ ràng, đầy đủ; thêm vào đó, những người lớn tuổi, am hiểu về việc tổ chức lễ hội, cũng như đã từng tham gia vào lễ hội nay đã qua đời, không kịp trao truyền những kiến thức cũng như kinh nghiệm về tổ chức lễ hội cho thế hệ trẻ nên trong việc tổ chức lễ hội, giới trẻ ngày nay không nắm bắt được nội dung, thông tin về lễ hội của đời trước, vì thế đã “vay mượn” kịch bản lễ hội ở những nơi khác, điều đó đã làm sai lệch về cả nội dung lẫn hình thức tổ chức lễ hội so với các lễ hội trước kia.

- Thời gian gần đây, việc thương mại hóa lễ hội đã và đang diễn ra vì một số người đã lợi dụng việc tổ chức lễ hội để kiếm lợi nhuận bằng cách kinh doanh các loại hình dịch vụ ăn theo lễ hội như: ăn, nghỉ, bán hàng thu tiền với giá quá đắt, quảng cáo tràn lan...

- Việc đầu tư tổ chức một số lễ hội còn nhiều hạn chế, cơ sở vật chất và các điều kiện tổ chức lễ hội ở các đình làng còn nghèo nàn, vì vậy một số hoạt động lễ hội chưa thực sự phong phú, thu hút người tham dự. Công tác tuyên truyền tại nhiều lễ hội chưa tốt, chưa có hình thức giới thiệu để giúp người tham dự hiểu biết thêm về giá trị lịch sử - văn hóa của các di tích hoặc các xuất xứ của lễ hội nên phần nào đã làm giảm đi giá trị giáo dục truyền thống.

- Việc tổ chức các dịch vụ bán hàng lưu niệm phục vụ cho lễ hội, điển hình là lễ hội Quán Thế Âm trong thời gian qua, dù chính quyền địa phương có nhiều nỗ lực và cố gắng để không xảy ra những hình ảnh không được tốt trong mắt du khách, nhưng vẫn còn diễn ra tình trạng lấn chiếm khuôn viên nơi thờ tự, gây ùn tắc giao thông và làm giảm đi giá trị của lễ hội gắn với di tích là danh lam thắng cảnh nổi tiếng của thành phố.

- Lễ hội truyền thống giờ đây không chỉ bó gọn trong phạm vi một làng, một địa bàn cư trú nhỏ hẹp. Với nhiều lễ hội, phần lớn người tham dự là những người từ những nơi khác đến. Do đó, tính vô danh của người đi lễ, cộng với ý nghĩa tâm linh ít nhiều phai nhạt trong tâm niệm của người đi hội, thay vào đó các lễ hội truyền thống được xem như một trò vui hay một đám đông người đã khiến cho lễ hội nhiều khi bị trần tục hóa.

- Ngoài ra, không gian di tích cũng ngày càng bị thu hẹp do tốc độ đô thị hóa đang lan dần về nông thôn. Điều này chúng ta thấy khá rõ qua hình ảnh của những làng quê ở Liên Chiểu, Thanh Khê, Cẩm Lệ, Sơn Trà, Ngũ Hành Sơn… đang từ từ biến mất, thay vào đó là những ngôi nhà hình ống (nhà phố), những đình làng chỉ còn nằm trong khuôn viên nhỏ bé được xây dựng liền kề nhau tạo thành “khu tâm linh”… Vì vậy, văn hóa làng với không khí hội hè liệu có còn? Giới trẻ có còn cảm thấy trang nghiêm khi tham gia lễ hội? Có lẽ còn nhiều vấn đề cần đặt ra trong việc quản lý, bảo tồn di sản văn hóa, nhất là lễ hội truyền thống của dân tộc.

- Thời gian qua, trong khi nhiều tỉnh, thành trong cả nước rất quan tâm đến lĩnh vực văn hóa, đã đầu tư, khuyến khích nghiên cứu bảo tồn, phát triển văn hóa thì Đà Nẵng vẫn còn hạn chế. Hiện đã có nhiều tỉnh, thành ban hành Quy chế về tổ chức và quản lý lễ hội của địa phương mình thì Đà Nẵng vẫn chưa có (?), việc tổ chức lễ hội cũng được lồng ghép vào những nội dung khác, gây khó khăn cho những người làm công tác quản lý văn hóa ở cơ sở.

2. Giải pháp quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội

Quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ tại các quận, huyện trên địa bàn thành phố đã làm cho các vùng làng quê tiêu biểu như Hòa Quý, Hòa Hải của quận Ngũ Hành Sơn; Nại Hiên, Thọ Quang của quận Sơn Trà; Hòa Xuân, Hòa Phát của Cẩm Lệ; làng Nam Ô của quận Liên Chiểu,… đang biến dần từ làng sang phố nên phần nào đã ảnh hưởng đến đời sống tín ngưỡng cư dân. Chính quá trình đô thị hóa đó đã khiến con người bị cuốn vào cơn lốc của kinh tế thị trường, của tiền tệ, nhiều giá trị truyền thống bị mất đi, không ít người hoang mang, hụt hẫng, có khi cả bi quan. Nhưng không hẳn vì thế mà lễ hội cổ truyền biến mất, nó vẫn trường tồn, nó không mất đi ngay cả với những người sống ở thành thị (như lễ hội đình Hải Châu), bởi tâm lý hoài cổ vẫn ăn sâu trong lòng của họ, nhất là những người lớn tuổi. Bên cạnh đó, họ cần chỗ bấu víu tâm linh, tinh thần cho mình, vì vậy, lễ hội có đất để tồn tại. Thực tế nhiều năm trở lại đây, lễ hội cổ truyền được khôi phục, bảo lưu và tồn tại mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội trên địa bàn thành phố, trước hết chúng ta phải xác định được nhu cầu về tâm linh, tín ngưỡng của đại bộ phận nhân dân trong lễ hội. Chúng ta phải nhận thức và thấy rằng, lễ hội có vai trò, ý nghĩa tích cực trong đời sống của nhân dân, đó là tính liên kết cộng đồng và ý nghĩa giáo dục sâu sắc, người dân là chủ thể trong việc tổ chức lễ hội. Đó là những đặc điểm làm nên bản sắc của lễ hội.

Để quản lý, bảo tồn và phát huy các giá trị của lễ hội, chúng ta cần:

2.1. Ban hành Quy chế về tổ chức và quản lý lễ hội

Thành phố cần sớm ban hành Quy chế về tổ chức và quản lý lễ hội theo hướng phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Làm rõ việc phân cấp và quy định trách nhiệm của các cấp trong việc tổ chức và quản lý lễ hội. Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ, thường xuyên và đồng bộ giữa các cấp, các ngành trong quản lý lễ hội. Cơ chế và phương thức quản lý phải phù hợp với quy mô, tính chất, đặc điểm lễ hội ở từng địa phương trên địa bàn thành phố.

2.2. Xây dựng bộ máy quản lý và nâng cao năng lực đội ngũ công chức quản lý lễ hội trên địa bàn thành phố theo hướng chuyên nghiệp

Hiện nay nguồn cán bộ văn hóa ở các quận, huyện trên địa bàn thành phố dù có trình độ, học hàm học vị nhiều nhưng về chuyên ngành văn hóa vẫn còn thấp, nhiều người làm trái với nghề nghiệp của mình hoặc họ làm việc này đồng thời kiêm nhiệm thêm việc khác, thiếu kiến thức về lễ hội… nên rất khó cho công tác quản lý cũng như tham gia tổ chức lễ hội hiện nay. Do đó, muốn cho công tác tổ chức, quản lý lễ hội đạt hiệu quả hơn thì việc cần thiết hiện nay là phải đào tạo nguồn cán bộ văn hóa ở cơ sở am hiểu về địa phương, về di tích, về lễ hội, ngoại ngữ, kiến thức về giao tiếp, du lịch, hướng dẫn du lịch,… cũng như những kiến thức chung khác. Để làm được điều này thì thành phố cần có nhiều chính sách ưu đãi như đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ ngắn ngày hay dài ngày một cách hiệu quả; khuyến khích các cán bộ ngành văn hóa, các trưởng thôn, làng và những người làm quản lý lễ hội tham gia học tập, nâng cao hiểu biết và nghiệp vụ chuyên môn; trả lương cao cho những người phục vụ trực tiếp tại lễ hội bên cạnh những cán bộ văn hóa được hưởng lương nhà nước; có các hình thức khen thưởng kịp thời cho những người làm tốt công tác văn hóa để họ yêu nghề, yên tâm công tác lâu dài ở địa phương. Đặc biệt tổ chức các cuộc hội thảo thường niên, hội thảo khoa học liên quan đến lễ hội và quản lý lễ hội để tạo diễn đàn để họ được tham gia và học hỏi kinh nghiệm.

Cần có chính sách công nhận và chế độ đãi ngộ với những nghệ nhân có đóng góp xuất sắc cho việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa lễ hội ở địa phương. Những người dân có đóng góp tích cực cho hoạt động lễ hội cần được biểu dương khen thưởng. Bên cạnh đó, bảo đảm tính kế thừa của đội ngũ những cụ cao niên, nghệ nhân có vai trò, kinh nghiệm và sự am hiểu về tổ chức lễ hội, đồng thời phải giữ được tính thiêng liêng của lễ hội và đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tâm linh của các tầng lớp nhân dân.

2.3. Tăng cường công tác tuyên truyền, phối hợp về hoạt động lễ hội trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

Thành phố cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa của lễ hội, về ý nghĩa, mục đích của hoạt động lễ hội nhằm phát huy trách nhiệm của toàn xã hội đối với việc đưa các hoạt động lễ hội vào nề nếp, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, phát huy sự độc đáo của bản sắc địa phương qua mỗi lễ hội. Đồng thời đẩy mạnh công tác thông tin, giáo dục, truyền thông những quy định của pháp luật liên quan đến lễ hội. Đổi mới công tác tuyên truyền phong phú về nội dung, đa dạng về hình thức, đặc biệt là phương thức giới thiệu, quảng bá lễ hội trên hệ thống phát thanh, truyền hình, internet. Cần nâng cao nhận thức của mọi người dân về giá trị lịch sử, văn hóa của lễ hội trong đời sống tinh thần để từ đó hình thành ý thức đề cao việc thực hiện pháp luật và tự giác thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội. Nâng cao lòng tự hào về truyền thống văn hóa đặc sắc của quê hương, làm nền tảng cho việc giữ gìn các giá trị ấy. Trong dịp diễn ra lễ hội, nên chăng các trường học ở địa phương linh động cho học sinh nghỉ học một ngày để tham dự lễ hội, đây là cách giáo dục trực quan rất hiệu quả cho thế hệ trẻ?

Bên cạnh đó cần phát động cuộc thi sáng tác kịch bản thông tin lưu động về thực hiện nếp sống văn minh trong việc tổ chức lễ hội, khen ngợi các tấm gương điển hình, phê phán những thói hư tật xấu… nhằm góp phần đưa hoạt động lễ hội theo đúng hướng như Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, các chỉ thị, nghị quyết, thông tư,… của Đảng và nhà nước nhằm gìn giữ và phát huy bản sắc dân tộc, có tác dụng thúc đẩy sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nói chung, thành phố Đà Nẵng nói riêng.

2.4. Đầu tư các nguồn lực cho hoạt động lễ hội

Tu bổ các di tích lăng miếu, quy hoạch, xây dựng cơ sở hạ tầng, giữ gìn vệ sinh môi trường để tạo không gian thuận lợi cho hoạt động lễ hội. Đối với các lễ hội lớn, Nhà nước nên bố trí một khoản kinh phí nhất định để tạo điều kiện cho địa phương chủ động trong việc tổ chức lễ hội.

Nâng cao trình độ tri thức của cán bộ cơ sở về văn hóa dân gian nói chung, văn hóa Đà Nẵng nói riêng, đường lối chính sách của Đảng về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc làm nền tảng cho việc thực hiện nhiệm vụ văn hóa ở địa phương. Đồng thời tăng cường công tác nghiên cứu để bảo đảm tính khoa học cho việc bảo tồn phát huy các giá trị lễ hội. Theo đó việc phục hồi vốn cổ phải đảm bảo tính hợp lý, tiến bộ. Xử lý hài hòa giữa yêu cầu bảo lưu các yếu tố văn hóa gốc, yếu tố truyền thống dân tộc với các thành tố văn hóa hiện đại mới nảy sinh. Ứng xử văn hóa với lễ hội ở Đà Nẵng là việc làm rất khó, nên cần có sự thận trọng và tinh tế.

Đưa vào phần hội các nội dung mới phù hợp như các trò chơi dân gian mang đậm bản sắc dân tộc. Mặt khác, cần thêm các cuộc thi về tìm hiểu kiến thức về lịch sử, văn hóa, pháp luật, kiến thức sản xuất nông nghiệp phù hợp với khả năng tổ chức của cán bộ cơ sở và nguồn kinh phí lễ hội.

Cần có chính sách văn hóa, xây dựng các thiết chế văn hóa cho việc tạo các không gian công cộng, tạo điều kiện trao truyền, hướng dẫn của giới chuyên trách và quỹ thời gian rỗi (để tham gia) của các tầng lớp công chúng; hỗ trợ, tư vấn, định hướng đứng đắn, giải quyết tốt các mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển, các nhu cầu truyền thống và đương đại của các hoạt động lễ hội cổ truyền, các lễ hội du lịch đương đại, tạo điều kiện, môi trường thuận lợi để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa các trò chơi, thú chơi, tạo điều kiện để mọi thành viên trong cộng đồng có thể bộc lộ tài năng.

Khuyến khích tổ chức lễ hội gắn với các sự kiện lịch sử trọng đại của thành phố hoặc của quốc gia như ngày giải phóng Đà Nẵng (29/3), ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước (30.4). Việc tổ chức các lễ hội gắn với sự kiện này thường là những lễ hội mới như lễ hội trình diễn pháo hoa quốc tế Đà Nẵng, Đà Nẵng: Điểm hẹn mùa hè,... Còn các lễ hội truyền thống thì đã có ngày cố định, gắn chặt với đời sống của nhân dân.

Gắn kết lễ hội với phát triển du lịch, mở các tour, tuyến lữ hành nhằm quảng bá lễ hội, tăng nguồn thu. Tăng cường các hoạt động thương mại, dịch vụ như mở các gian hàng bán sản phẩm, đặc sản của địa phương như mỹ nghệ đá Non Nước, nước mắm Nam Ô,...

2.5. Tăng cường xã hội hóa lễ hội

Xã hội hóa lễ hội là việc làm cần thiết trong giai đoạn hiện nay, mang lại nhiều lợi ích, nhất là trong việc huy động được các nguồn lực xã hội, góp phần tiết kiệm ngân sách nhà nước. Những năm gần đây, thành phố đã thực hiện xã hội hóa lễ hội theo chủ trương của nhà nước, nhằm giảm thiểu ngân sách và tiến tới không sử dụng ngân sách trong tổ chức lễ hội. Vì vậy, việc tham gia của người dân vào tổ chức các hoạt động lễ hội cũng như thụ hưởng các giá trị văn hóa của lễ hội ngày càng rõ nét hơn, mang lại ý nghĩa thiết thực, đúng tinh thần của lễ hội là để phục vụ cho chính lợi ích của người dân. Xu hướng này được thể hiện khá rõ trong những lễ hội lớn diễn ra trên địa bàn thành phố, điển hình như lễ hội Quán Thế Âm, theo đó, kinh phí chi cho tổ chức lễ hội gần như toàn bộ được lấy từ nguồn công đức quanh năm của Phật tử và du khách thập phương, một phần của thành phố. Không chỉ phần lễ, phần hội với các trò chơi dân gian, thi đấu thể thao hay biểu diễn văn nghệ cũng được xã hội hóa theo hướng thu hút sự tham gia của các khu phố, xóm làng trên địa bàn như thả hoa đăng, kéo co, thư pháp, đua thuyền,... Và lễ hội trình diễn pháo hoa quốc tế là một điển hình cho lễ hội mới có nguồn kinh phí xã hội hóa (từ sự đóng góp, hỗ trợ của các tập đoàn, doanh nghiệp trên địa bàn thành phố). Vì vậy, thành phố Đà Nẵng cần phải tăng cường hoạt động xã hội hóa công tác lễ hội theo hướng:

+ Tiếp tục kêu gọi sự đầu tư và tài trợ của các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố;

+ Có các cơ chế chính sách nhằm tạo môi trường thông thoáng để các doanh nghiệp có cơ hội tham gia vào quá trình tổ chức lễ hội nhưng đảm bảo không làm mất đi tinh thần lễ hội.

+ Những người lãnh đạo, những người hoạt động văn hóa cần đề ra những chiến lược dài hơi trong phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội với sự tham gia góp ý và thực hiện của người dân nhằm đảm bảo lễ hội của nhân dân được tổ chức lành mạnh, vui tươi.

2.6. Thanh tra, kiểm tra việc thực hiện quản lý nhà nước về lễ hội

Cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, rà soát các thủ tục, hồ sơ xin cấp giấy phép tổ chức lễ hội và các quy định báo cáo tổ chức lễ hội truyền thống. Chấn chỉnh các hành vi tiêu cực, phi văn hóa, hoạt động mê tín dị đoan, tình trạng lộn xộn tại các khu dịch vụ trên địa bàn tổ chức lễ hội. Thường xuyên nhắc nhở, phát hiện và có biện pháp xử lý kịp thời, nghiêm minh và triệt để các sai phạm và hành vi tiêu cực. Chú trọng công tác bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trước, trong và sau lễ hội, các khâu, vấn đề phát sinh, có phương án xử lý kịp thời.

Cần kiện toàn đội ngũ thanh tra, giám sát của ngành từ thành phố đến cơ sở. Tăng cường bổ sung, bố trí lực lượng tham gia đoàn kiểm tra có khả năng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Tổ chức các lớp học tập, bồi dưỡng nghiệp vụ nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác thanh tra. Trang bị phương tiện, kỹ thuật cho công tác kiểm tra và chi mức bồi dưỡng cho cán bộ tham gia kiểm tra, có chế độ động viên, khuyến khích các cá nhân, địa phương trong việc bảo tồn, phát huy giá trị lễ hội. Đồng thời phê bình, xử lý những cá nhân, tập thể chưa làm tốt trách nhiệm.

3. Thay lời kết

Có thể nói, lễ hội là một trong những loại hình sinh hoạt văn hóa có sức hấp dẫn và lan tỏa mạnh mẽ đối với các tầng lớp nhân dân trong xã hội và trở thành nhu cầu, khát vọng của mỗi người dân. Thông qua lễ hội, chúng ta tìm thấy những biểu tượng của tâm lý cộng đồng, văn hóa dân tộc trong thực tế lịch sử. Lễ hội là nơi minh chứng cho tính cố kết của cộng đồng, là biểu trưng cho nét đẹp văn hóa ngàn đời của ông cha ta. Mỗi lễ hội đều mang một nét tiêu biểu và giá trị riêng, nhưng bao giờ cũng hướng tới một một đối tượng linh thiêng cần được suy tôn. Với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, lễ hội là cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, làm cho thế hệ trẻ hôm nay hiểu được công lao tổ tiên, thêm tự hào về truyền thống quê hương, đất nước của mình. Do đó, quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội trong đời sống đương đại như hiện nay là điều hết sức cấp thiết.

V.H.A.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Toan Ánh. 2005. Nếp cũ - Tín ngưỡng Việt Nam (quyển Thượng, quyển Hạ). Thành phố Hồ Chí Minh: Trẻ.

2. Thuận Hải. 2006. Bản sắc văn hóa lễ hội. Đà Nẵng: Đà Nẵng.

3. Đinh Gia Khánh. 1985. Ý nghĩa xã hội và văn hóa của hội lễ dân gian. Hà Nội: Khoa học Xã hội.

4. Đinh Gia Khánh, Lê Hữu Tầng [chủ biên]. 1993. Lễ hội truyền thống trong đời sống xã hội hiện đại. Hà Nội: Khoa học Xã hội.

5. Lê Hồng Lý. 2008. Sự tác động của kinh tế thị trường vào lễ hội tín ngưỡng. Hà Nội: Văn hóa Thông tin và Viện Văn hóa.

6. Thu Linh - Đặng Văn Lung. 1984. Lễ hội truyền thống và hiện đại. Hà Nội: Văn hóa.

7. Nguyễn Thu Linh - Phan Văn Tú. 2004. Quản lý lễ hội cổ truyền: thực trạng và giải pháp. Hà Nội: Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ.

8. Bộ Văn hóa Thông tin. 1993. Hội nghị - hội thảo về lễ hội. Hà Nội: Vụ Văn hóa Quần chúng và Thư viện xuất bản.

9. Bùi Thiết. 1993. Từ điển hội lễ Việt Nam. Hà Nội: Văn hóa.

10. Ngô Đức Thịnh. 2007. Về tín ngưỡng, lễ hội cổ truyền. Hà Nội: Viện Văn hóa - Văn hóa Thông tin.

11. Phạm Thị Thanh Quy. 2009. Quản lý lễ hội cổ truyền hiện nay. Hà Nội: Lao động.

12. Nhiều tác giả. 2014. Lễ hội cộng đồng: Truyền thống và biến đổi. Thành phố Hồ Chí Minh: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.

13. Thạch Phương - Lê Trung Vũ. 1995. 60 lễ hội truyền thống của người Việt Nam. Hà Nội: Khoa học Xã hội.

14. Đỗ Hạ - Quang Vinh. 2006. Những lễ hội truyền thống Việt Nam. Thanh Hóa: Thanh Hóa.

CÁC TIN KHÁC
Màu sắc trong văn chương - Huỳnh Văn Hoa (15-12-2019)
Virus chiến tranh, sex và những cái chết đa chiều - Hoàng Thụy Anh (13-12-2019)
Đắm say - Lê Huy Hạnh (12-12-2019)
Thơ tình Khương Hữu Dụng - Hồ Hoàng Thanh (10-12-2019)
Café sớm mai - Đinh Thị Như Thúy (09-12-2019)
Về Ngũ Hành Sơn - Lê Xuân Cừ (06-12-2019)
Về với Phú Ninh như về với người tình - Trần Nguyên Hạnh (05-12-2019)
Nhớ Người - Thanh Quế (04-12-2019)
Vạt cải hình chữ nhật - Nguyễn Thị Anh Đào (03-12-2019)
Bản hợp đồng tình yêu quá hạn - Nguyễn Nho Thùy Dương (02-12-2019)
Về quê - Y Nguyên (29-11-2019)
Ảo ảnh - Nguyễn Văn Tám (28-11-2019)
Chạm - Thi Nhung (27-11-2019)
Sự vận động của văn xuôi Việt Nam về đề tài đô thị - Bùi Như Hải (26-11-2019)
Kịch bản - Sơn Trần (25-11-2019)
Đâu phải đi xa - Lê huy Hạnh (22-11-2019)
Bên đời một ánh vàng mây - Trần Trình Lãm (21-11-2019)
Cây ốc đảo quán Văn - Ngọc Diệp (20-11-2019)
Thương vay - Vũ Ngọc Giao (19-11-2019)
Phố vàng - Nguyễn Nho Khiêm (18-11-2019)
Chủ Nhật, ngày 15/12/2019
Hãy mơ như thể bạn sẽ sống mãi và hãy sống như thể bạn sẽ chết hôm nay.
James Dean

Hướng ngược gió, càng hợp để bay, tôi không sợ ngàn vạn người ngăn cản, chỉ sợ chính bản thân mình đầu hàng.
Khuyết danh

Tôi tự do, cho dù xung quanh tôi là những luật lệ gì. Nếu tôi thấy chúng có thể chấp nhận được, tôi chấp nhận chúng; nếu tôi thấy chúng quá khó chịu, tôi phá vỡ chúng. Tôi tự do bởi tôi biết bản thân tôi chịu trách nhiệm trước lương tri mình vì mọi điều t
Robert A Heinlein

Đừng âu sầu khi nói lời tạm biệt, lời tạm biệt là cần thiết trước khi ta có thể gặp lại nhau, và gặp lại nhau, cho dù sau khoảng thời gian ngắn ngủi hay sau cả một đời, là điều chắc chắn sẽ xảy ra với những người bạn hữu.
Richard Bach

Một người bạn cũng giống như ngôi sao bắc đẩu, bạn trông vào họ khi bạn lạc đường.
Khuyết danh

Tình yêu không không phải toàn bộ đều là cơn mê sảng, nhưng nó có rất nhiều điểm giống.
Thomas Carlyle

Thành công trong tình yêu không phụ thuộc nhiều vào việc tìm được người có thể làm bạn hạnh phúc bằng việc trốn thoát vô số người có thể làm bạn khổ sở.
Khuyết danh

Cũng như thung lũng cho ngọn núi chiều cao, khổ đau cho lạc thú ý nghĩa; cũng như mạch nước là nguồn của suối, nghịch cảnh sâu sắc có thể là châu báu.
William Arthur Ward

Sự mất mát khiến chúng ta trống rỗng - nhưng hãy học cách không để sự đau khổ đóng lại trái tim và tâm hồn mình. Hãy để cuộc đời đổ đầy lại bạn. Dưới đáy u sầu, dường như điều đó là không thể - nhưng những niềm vui mới đang chờ đợi để lấp đầy khoảng trống
Pam Brown

Hãy yêu tôi khi tôi ít xứng đáng với tình yêu ấy nhất, Bởi đó là lúc tôi thực sự cần nó.
Tục ngữ Thụy Điển

Đừng đếm những gì bạn đã mất, hãy quý trọng những gì bạn đang có và lên kế hoạch cho những gì sẽ đạt được bởi quá khứ không bao giờ trở lại, nhưng tương lai có thể bù đắp cho mất mát.
Khuyết danh

Đôi lúc cũng cần thiết dừng chân trong cuộc hành trình theo đuổi hạnh phúc, và chỉ đơn giản là cảm thấy hạnh phúc.
Guillaume Apollinaire

Tôi, không phải tình huống, có sức mạnh làm tôi hạnh phúc hay bất hạnh ngày hôm nay. Tôi có thể chọn nó sẽ thế nào. Ngày hôm qua đã chết. Ngày mai còn chưa tới. Tôi chỉ có một ngày, Hôm nay, Và tôi sẽ hạnh phúc với nó.
Groucho Marx

Khi một cây sồi đổ, cả khu rừng vang vọng tiếng đổ của nó, nhưng hàng trăm hạt sồi được cơn gió thoảng qua lặng lẽ gieo.
Thomas Carlyle

Thứ duy nhất có thể cứu được thế giới là phục hồi nhận thức của thế giới. Đó là công việc của thi ca.
Allen Ginsberg

Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử trên Internet : Số 11/GP - BC Do Bộ thông tin và truyền thông , Cục Báo chí cấp ngày 10 tháng 01 năm 2008.
- Địa chỉ: K54/10 - Ông Ích Khiêm, Thành phố Đà Nẵng
- Điện thoại : 0511-3821434 - Fax: 0511-3519300,
- Tổng biên tập: Nguyễn Thị Thu Hương
- Email: lhvhntdanang@gmail.com - Website: vannghedanang.org.vn