Việt An - Một buổi sáng bên bờ Vũng Nổ

Bí thư Đảng ủy xã Việt An phát biểu khai mạc chương trình.

Buổi sáng trong lành, mặt hồ yên ả, bóng cây soi xuống làn nước lung linh. Giữa không gian ấy, cuộc gặp gỡ của những người làm văn hóa, văn học nghệ thuật trở nên gần gũi, ấm áp. Không có cảm giác của một cuộc hội họp hành chính, mà giống như một cuộc trở về, nơi những người cùng yêu văn chương, nghệ thuật gặp lại nhau, hỏi han những câu chuyện đời thường, chuyện nghề và chuyện quê hương.

Tôi gặp lại nhiều gương mặt thân quen. Có chú Phạm Lâm, người mà tôi vẫn thường gọi vui là “nhà văn hóa làng”. Chú đã dành nhiều tâm huyết tìm hiểu, sưu tầm và xuất bản hai tập sách về di sản, di tích văn hóa của làng quê Hiệp Đức. Công việc ấy có thể không ồn ào, nhưng rất đáng quý. Bởi nếu không có những người chịu khó đi tìm, ghi chép, lưu giữ từng câu chuyện, từng dấu tích của làng quê thì nhiều điều thuộc về ký ức cộng đồng rồi cũng sẽ mất đi theo năm tháng.

Tôi cũng gặp Nghệ sĩ Nhân dân Phan Văn Quang của Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh, người đã để lại dấu ấn qua nhiều vai diễn xuất sắc trong các vở tuồng cổ. Gặp anh, tôi lại nghĩ đến một điều: những giá trị văn hóa truyền thống không thể chỉ nằm trong sách vở hay những lời ca ngợi. Chúng phải được sống trên sân khấu, được người nghệ sĩ gìn giữ bằng tài năng, sự khổ luyện và tình yêu nghề. Rồi nhà thơ Nguyễn Tấn Ái cùng nhiều anh chị em văn nghệ sĩ khác. Những cuộc gặp gỡ, những cái bắt tay, những câu chuyện tưởng như rất nhỏ lại làm nên cái tình của một buổi sáng đáng nhớ.

Điều khiến tôi có ấn tượng hơn cả là sự hiện diện của lãnh đạo chủ chốt xã Việt An. Bí thư Đảng ủy Trần Thị Hằng, Chủ tịch UBND xã Nguyễn Ngọc Hoàng Việt, Phó Bí thư Thường trực Huỳnh Hữu Cường cùng nhiều cán bộ địa phương đều có mặt. Có thể nói, đây là một ngày mà lãnh đạo xã dành sự quan tâm đặc biệt cho văn hóa và những người làm văn hóa.

Qua các bài phát biểu của Bí thư Đảng ủy và Chủ tịch UBND xã, tôi cảm nhận được sự trân trọng đối với văn học nghệ thuật, những giá trị văn hóa truyền thống và mong muốn đưa văn hóa trở thành một nguồn lực cho phát triển địa phương. Điều đó không chỉ thể hiện qua lời nói mà còn ở cách xã tổ chức một cuộc gặp mặt có sự tham gia của đông đảo văn nghệ sĩ, nghệ nhân và những người làm công tác văn hóa cơ sở.

Tôi nghĩ, đây là một tín hiệu đáng mừng. Bởi ở nhiều nơi, khi nói đến phát triển, người ta thường nghĩ trước hết đến đường sá, trường học, nhà cửa, sản xuất, kinh doanh. Những điều ấy tất nhiên rất cần thiết. Nhưng một vùng đất muốn phát triển bền vững cũng cần biết mình từ đâu đến, có những gì đáng tự hào, những giá trị nào cần gìn giữ và trao truyền cho thế hệ sau. Đó chính là phần việc của văn hóa.

Nhà thơ Nguyễn Nho Khiêm - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật đến dự và phát biểu tại chương trình.

Việt An – vùng đất mới, mạch nguồn văn hóa cũ

Việt An là một vùng đất mới về địa giới hành chính, nhưng không hề mới về lịch sử và văn hóa. Từ ngày 1/7/2025, bốn xã Thăng Phước, Bình Sơn, Quế Thọ và Bình Lâm hợp thành xã Việt An. Bốn vùng quê, bốn miền ký ức, những phong tục, tập quán và truyền thống riêng cùng hội tụ trong một đơn vị hành chính mới. Công việc hôm nay không chỉ là tổ chức lại bộ máy, xây dựng hạ tầng hay phát triển kinh tế, mà còn là làm sao để những mạch nguồn văn hóa của các làng quê ấy được kết nối, hòa quyện, cùng tạo nên bản sắc Việt An.

Và Việt An thực sự có một kho tàng văn hóa đáng quý. Đó là Nhà thờ Tiền hiền làng An Sơn, Giếng nước Đại biểu Quốc hội ở Bình Lâm gắn với câu chuyện về 14 đại biểu Quốc hội khóa đầu tiên năm 1946; là nghề làm bánh tráng đã đi qua nhiều thế hệ; là truyền thống đất học của Quế Thọ với những tên tuổi như Nguyễn Mậu Hoán, Giáo sư Phạm Đình Ái.

Đó còn là những làn điệu bài chòi, tiếng tuồng cổ, câu hò khoan; những câu chuyện dân gian về Hòn Kẽm Đá Dừng, suối Khe Mưa, Khe Cái; là truyền thống cách mạng của vùng Hiệp Đức với căn cứ Khu ủy Khu V, ngọn lửa Trà Nô và bao thế hệ người dân kiên cường trong kháng chiến.

Những di sản ấy không đứng riêng lẻ. Chúng kết thành một dòng chảy, làm nên cốt cách của một vùng quê xứ Quảng. Điều đáng mừng là dòng chảy ấy vẫn đang được tiếp nối trong đời sống hôm nay.

Theo thông tin trao đổi tại buổi gặp mặt, xã hiện có bốn Câu lạc bộ Dân ca bài chòi và một Câu lạc bộ Văn học – Nghệ thuật. Các câu lạc bộ sinh hoạt khá sôi nổi, hoạt động rộng khắp ở cơ sở. Tôi đặc biệt quan tâm đến điều này. Bởi văn hóa không thể chỉ được nhìn thấy qua những công trình hay những lễ hội tổ chức theo từng dịp. Văn hóa phải hiện diện trong đời sống hằng ngày, trong tiếng hát của người dân, trong những buổi sinh hoạt cộng đồng, trong niềm say mê của những người không chuyên nhưng có tình yêu nghệ thuật.

Bốn câu lạc bộ bài chòi, nếu được duy trì và phát triển tốt, sẽ là những hạt nhân quan trọng để giữ gìn một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc của xứ Quảng. Câu lạc bộ Văn học – Nghệ thuật cũng có thể trở thành nơi gặp gỡ, trao đổi, phát hiện những người có năng khiếu sáng tác, biểu diễn, góp phần nuôi dưỡng phong trào văn nghệ ở địa phương. Đó là những thiết chế mềm nhưng có sức sống lâu dài, bởi chúng được hình thành từ chính nhu cầu và tình yêu văn hóa của nhân dân.

Từ cuộc gặp gỡ đến sự đồng hành thực chất

Trong câu chuyện với lãnh đạo xã và anh chị em văn nghệ sĩ, tôi càng nghĩ nhiều hơn về trách nhiệm của Liên hiệp các Hội Văn học – Nghệ thuật thành phố. Nếu chỉ đến dự một buổi gặp mặt, phát biểu vài lời động viên rồi trở về thì chưa đủ. Điều cần thiết là sự đồng hành thực chất, lâu dài giữa Liên hiệp Hội với cấp ủy, chính quyền và những người làm văn hóa ở cơ sở.

Tại buổi gặp mặt, tôi đã chia sẻ một số hướng phối hợp cụ thể: cùng sưu tầm, biên soạn văn học nghệ thuật dân gian; nghiên cứu xuất bản ấn phẩm “Việt An – chuyện làng xưa”; tổ chức các chuyến đi thực tế để văn nghệ sĩ thành phố về trải nghiệm, tìm hiểu và sáng tác; hỗ trợ địa phương bảo tồn di tích, xây dựng không gian văn hóa cộng đồng; kết nối nghề làm bánh tráng với hoạt động quảng bá và du lịch trải nghiệm; bồi dưỡng lực lượng văn nghệ cơ sở, tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ thường xuyên nhân Ngày Văn hóa Việt Nam.

Tôi mong rằng một ngày nào đó, khi nhắc đến Việt An, người ta không chỉ nhớ đến một địa danh trên bản đồ hành chính mới của Đà Nẵng, mà còn nhớ đến một vùng đất có những câu chuyện làng quê được kể lại bằng văn chương, có những làn điệu dân ca được gìn giữ và lan tỏa, có những tác phẩm nhiếp ảnh, hội họa, âm nhạc mang dấu ấn riêng. Và biết đâu, những tấm bánh tráng bình dị của làng quê Việt An sẽ không chỉ là một sản phẩm đặc sản, mà còn trở thành một câu chuyện văn hóa hấp dẫn đối với du khách.

Buổi gặp mặt rồi cũng đến lúc kết thúc. Nhưng tôi nghĩ, điều còn lại không chỉ là những bức ảnh lưu niệm hay những cái bắt tay thân tình. Đó là sự gặp nhau trong nhận thức và trách nhiệm: muốn phát triển quê hương thì phải biết quý trọng những gì cha ông để lại; muốn văn hóa có sức sống thì phải tạo điều kiện cho những người đang làm văn hóa được hoạt động, sáng tạo và cống hiến.

Đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại buổi gặp mặt.

Trên đường trở về Đà Nẵng, tôi vẫn nhớ mặt hồ Vũng Nổ buổi sáng. Một mặt hồ yên bình giữa núi đồi, một cuộc gặp gỡ giản dị mà ấm áp. Tôi chợt nghĩ, có lẽ văn hóa cũng giống như mặt hồ ấy. Bề mặt có thể lặng yên, nhưng bên dưới là những mạch nguồn không ngừng chảy. Việc của chúng ta là nhận ra, gìn giữ và khơi cho những mạch nguồn ấy tiếp tục lan xa.

Việt An đang trên hành trình trở thành một vùng đất mới. Nhưng vùng đất ấy không bắt đầu từ con số không. Việt An đã có lịch sử, có di sản, có những con người nặng lòng với quê hương, có những nghệ nhân và người làm nghệ thuật âm thầm giữ lửa. Nếu biết kết nối những giá trị ấy, biết đặt văn hóa vào đúng vị trí trong chiến lược phát triển, tôi tin Việt An sẽ có một con đường đi riêng, mang đậm bản sắc của mình.

Và chuyến đi gần 70 cây số sáng hôm ấy, đối với tôi, không đơn thuần là một chuyến công tác. Đó là một cuộc gặp gỡ với tình đất, tình người và những mạch nguồn văn hóa vẫn đang âm thầm chảy trên quê hương xứ Quảng.

N.N.K