Mưa xanh
Minh họa HỒ ĐÌNH NAM KHA
Ngày nào mái ngói cũng được hâm nóng lại sau giấc ngủ tạm yên cùng sương khuya. Cứ một đường sấp một đường ngửa, từng viên ngói cong cong được lợp chồng lên nhau. Nội nói, xưa vì sợ bão nên người ta xây nhà thấp và lợp ngói kiểu này để mùa nóng bớt nóng, mùa lạnh giữ được hơi ấm. Bớt nóng đâu không thấy, chứ giữ nhiệt thì có. Buổi sáng, buổi trưa, vôi và ngói bắt đầu hấp nhiệt, chiều về cho đến tối mịt, nhiệt tỏa ra vẫn chưa hết. Để bù lại, cha phải khiêng cái giường tre ra bỏ giữa sân gạch, cởi trần nằm ngắm trời trăng mây gió. Thế rồi, dần dần trong xóm, phần vì bất tiện, phần vì bom đạn phá bớt, nhiều nhà đã thay ngói cong bằng loại ngói mới, trừ nhà tôi và nhà ông Đạt.
Buổi trưa, ông Đạt thường ra nằm đung đưa trên chiếc võng treo dưới bóng mát cây mít sau nhà. Đôi mắt lim dim nhưng chưa bao giờ thấy ông ngủ, ai đi ngang qua, hay chỉ con mèo, con chó làm ngã chiếc chổi dựng trong hiên là ông giật mình mở mắt nhìn. Không biết ông mải nghĩ chuyện mưa nắng, nhớ về một tình yêu thời trai trẻ, hay đang hồi tưởng về cuộc chiến dữ dội đã đi qua gần một phần tư đời người như chiếc lưỡi hái tử thần luôn treo lơ lửng trên lằn ranh sống chết? Cha tôi nghĩ khác, ông Đạt tuổi Mão, tính hướng nội, trầm lắng, ít nói, nhẹ nhàng chứ không dữ dội, ồ ạt. Nên ông mà có ngồi chống cằm suy tư cũng là chuyện thường tình.
“Đợt nắng nóng ni kéo dài ghê”, dân làng thường nói với nhau như thế, nhưng không ai còn nhớ nắng nóng đã kéo dài bao nhiêu ngày, bắt đầu từ lúc nào. Có lẽ tâm trí mọi người đang đổ dồn vào việc kiếm sống và ứng phó với biến đổi thời tiết. “Than nắng cũng là khát mưa, đúng không?”. Cha tôi bỗng chuyển sang hỏi ông Đạt một câu ngắn gọn, rồi cùng ngồi bệt xuống đám cỏ vàng úa. Cả hai nhẹ nhàng quấn điếu thuốc lá, châm lửa, hít sâu, nhả khói, hết nhìn trời lại nhìn ra cái ao trước nhà.
Nói cho đúng thì đây không phải là ao, mà là hố bom duy nhất trong xóm được ông Đạt giữ lại làm ao. Người ta đã lấp hết dấu tích quá khứ để thay vào đó những cây ăn quả giống mới, đám ngò thơm, hàng khoai, vạt bắp… Tuổi già, ông Đạt không còn đủ sức chiến đấu với cỏ dại, nên bờ ao cứ thế rậm rạp thêm, và hẹp dần. Được cái, nhờ vậy mà lũ ếch nhái, cá ốc vui hơn, ông cũng tạm đủ nước tưới cho cây quanh vườn. Sáng nào đôi chân đau nhức, bàn tay gầy khô ấy cũng phải điều khiển vòi nước tung nước theo đúng ý mới chịu ra ngồi đầu xóm để nhâm nhi tách trà, ly cà phê thơm.
- Nhìn kìa! - Cha tôi chỉ tay xuống ao - Mặt nước ao sụt xuống sâu quá rồi. Nó còn phải chờ đợi bao lâu nữa đây?
Thay vì trả lời, ông Đạt đưa mắt nhìn bâng quơ lên những tán cây xung quanh. Cành lá như đang tự thu mình để giữ nước, phảng phất một nét buồn, nhưng đâu đó vẫn tiềm ẩn sức sống. Trên cao, mây xám tách ra, trôi xa rồi biến mất, để lại khoảng trời xanh cao rộng, trong vắt. Con gà mái mỏi mệt lách vào bụi chè tàu, bới tung lớp đất khô tìm hơi ẩm rồi rũ cánh nằm xuống. Đàn gà con lần lượt chui vào bụng mẹ. Bình thường, giờ này chúng vẫn còn lang thang đâu đó phía đồi sim sau nhà.
- Về ăn cơm, ông ơi… Nắng nóng quá, ăn sớm nghỉ sớm.
Chưa kịp nghe cha nói chi, mẹ đã quay sang ông Đạt, chỉ tay về hướng đám chuối nhiều cây già cây trẻ đan nhau:
- Ôi trời, ngó kìa, chuối hư hết, anh Đạt ơi…
Cha tôi uể oải, lặng lẽ đứng lên, băng qua hàng rào theo mẹ về nhà. Mình trần, chỉ mặc chiếc quần đùi, cha càng để lộ làn da sẫm màu hơn mọi ngày. Còn ông Đạt, dù có nhìn hay không, ông vẫn biết những tàu lá chuối khô đang rũ xuống ngày một nhiều; những tàu lá xanh chưa kịp đi hết chu kỳ trời đất ban cho, cả những tàu vừa ngả vàng cũng chưa kịp sống thêm đã vội vã khụy xuống, cúi đầu…
* *
*
Tường vôi, mái ngói bắt đầu thở ra mùi thơm thơm, khen khét của đất khô vừa gặp nước. Như người xa quê lâu ngày được trở về, từng giọt mưa như được thả lỏng trên nền sân gạch đang bốc khói. Nước trượt xuống hàng hiên, gom lại thành dòng chảy mạnh dần, cố trườn qua sỏi đá để đùa vui cùng đất quen, cỏ thân. Lòng mương phía sau nhà chuyển mình đổi sắc, từ xám đen sang đục ngầu rồi trong dần, trong dần. Âm vang của nước nghe thật lạ, như đang khóc rồi lại cười, la hét rồi lặng lẽ…
Cơn mưa đến bất ngờ, dù mọi người vẫn trông chờ và tin tưởng rằng trước sau gì nó cũng sẽ đến. Mưa báo hiệu bằng vạt ráng đỏ phía chân trời phía Đông, tiếp theo là những tia chớp về chiều trên đỉnh đèo cao. “Chớp đèo Le lấy ghè đựng nước”, lời cha ông thường gieo nỗi ám ảnh bi kịch về lũ lụt, lần này không, tia chớp vẫn linh nghiệm, nhưng dịu dàng, trầm tĩnh, như gió, như tiếng gầm tít trên cao xa. Nắng gây mỏi mệt lâu ngày thì mưa chỉ nhẹ nhàng chuyển hóa vạn vật. Đàn gà vẫn còn đó, nhưng thay vì nấp dưới bụi tre chúng chui hết vào trong chái tranh. Con bò Nu ung dung nằm nhai rơm suốt ngày trong chuồng, không còn vội vã gặm cỏ trên rừng hay ngoài đồng. Con Vàng cũng chỉ đổi vị trí từ ngoài sân vào trong hiên, nằm co chân sau, duỗi thẳng chân trước, nhìn ra ngõ…
Thay vì cởi trần chống cằm ngồi dưới bóng cây nhìn vườn, đồng lúa, rừng cây, trời đất, ông Đạt đóng bớt một cánh cửa, vào trong nhà loay hoay sắp xếp lại đồ đạc, rồi lấy sách ra nằm đọc. Nhưng thấy ông cũng không an lòng nằm lâu. Như có kiến bò trong bụng, sâu nái bò trên vai, ông chậm rãi ngồi dậy, lắng nghe tiếng dao thớt chạm lạch cạch dưới nhà ngang, rồi gấp sách, dạo ra hiên. Tưởng ông định làm việc gì đó, như dựng lại cái chổi bị gió ngã, mang tấm đòn kê cất vào trong. Nhưng không, ông chỉ xoa xoa đôi bàn tay, đứng nhìn mưa, nhìn vết nứt trên tường. Rồi dáng vẻ đời thường quen thuộc được lặp lại, đó là cách ngồi tay chống cằm, đôi mắt lim dim, mơ màng nhìn xa xăm…
Không biết ông Đạt đang nghĩ gì. Liệu ông có nhìn thấy bên kia hàng rào gai tre tạm bợ, cha tôi mặc áo mưa, đội nón lá, đang lom khom khơi đường cho nước ra mương? Nắng kéo dài, sự sống vận hành theo một thói quen khác, đến nỗi lối nước chảy cũng bị lá khô phủ kín; cha phải hì hục khá lâu mới xong việc. Theo chân cha tôi, thằng Ri được phép cởi trần tắm mưa. Nó như nhập vào đất trời, tưởng chừng lớn thêm vài tuổi. Nó vung chân, múa tay, chạy nhảy, la hét… như không muốn bỏ lỡ cơ hội. Nhưng cơn mưa chẳng vội hùa theo nó, cứ trầm tĩnh, nhẹ nhàng rồi thưa dần, nhỏ dần…
Xong việc, cha tôi đứng chống cuốc nhìn sang nhà ông Đạt. Kém ông Đạt gần mười tuổi, cùng sống trong chiến tranh, lại không trầm tính được như ông, nhưng hai người chơi thân với nhau như anh em ruột thịt. Âu cũng là quy luật bù trừ! Mọi lần, ở tình huống ấy, cha tôi sẽ nói vọng qua lớp rào gai tre: “Làm vài ly giải mỏi, anh Đạt hè?”. Nhưng lần này thì không, chắc cha đang nghĩ, mưa là thời cơ, cần phải tranh thủ để còn tính đến nhiều việc khác. Hơn nữa, cái kiểu ngồi thế kia hẳn là ký ức mưa nắng dữ dội đang ùa tràn về trong tâm trí ông Đạt. Liệu rồi rượu có giải mỏi được suy tư?
Có lẽ chỉ ông Đạt mới biết mình đang nhìn gì, nghĩ gì! Trông lên, ông dừng lại khá lâu nơi tàu lá chuối cong cong vừa gượng dậy. Ở đó, những giọt nước cuối cùng rơi chậm lại, nhẹ nhàng như đang cố nhớ điều gì. Cũng có thể chúng đang mong muốn một sự chuyển tiếp không quá bất ngờ. Nhìn xuống, ông Đạt lại không vội rời mắt khỏi dấu chân con bò Nu còn đọng lại chút nước chưa kịp rút…
* *
*
Cơn mưa dây dưa, nhưng rồi cũng tạnh hẳn. Đất đã quen im lặng, dù mưa hay nắng, nhưng vạn vật lại khác. Đường lắng bụi, sạch sẽ. Đó cũng là lúc ký ức lắng theo, ông Đạt vác cuốc đi ra vườn. Việc đầu tiên của ông là cuốc đất thử xem độ ẩm đã đủ để trồng hoa hay chưa. Ông nghe như đất đang thở dưới chân mình, hơi thở âm ấm, quen quen, như từ nhiều đời cha ông gửi lại. Ông Đạt cúi xuống, vục một nắm đất bóp nhẹ, rồi đưa lên gần mũi. Cái mùi rất riêng, rất quen của đất dường như đang làm ông vui.
Thằng Ri là đứa cháu ngày nào cũng chẳng muốn rời ông Đạt nửa bước. Thấy sau mưa mặt đường trải một lớp cát trắng mịn đẹp mắt, nó thích chí chạy đến. Định dẫm đạp lên đó cho thỏa sức hiếu kỳ, nhưng rồi nó lại đứng im nhìn kỹ những vết chân lớn nhỏ của đàn gà vừa qua đây. Nó đang nhớ lại bức tranh cô giáo vẽ về làng quê tinh mơ. Cũng là những vết chân đầu tiên của ngày, như những bàn tay xòe ra chờ đợi, nhưng loáng thoáng từ xa lại có thêm bóng dáng một đàn gà đang hướng về phía mặt trời. Còn với nó, khoảnh khắc trước đó không còn lưu lại, chỉ còn hiện tại đẹp như tranh vẽ của cô giáo.
- Lo vào chuẩn bị bài vở để mai đi học - Ông Đạt nói nhỏ nhẹ với cháu
- Không phải cứ nắng mưa chi cũng chạy chơi suốt ngày.
Thằng Ri không vội. Nó ngồi xổm xuống cát, lấy cọng tre khô vẽ hình một trái tim bên cạnh những dấu chân gà còn nguyên vẹn. Nó đứng nhìn khá lâu bức tranh trên cát rồi mới co cẳng chạy.
Ông Đạt dạo tiếp ra vườn, vươn vai, hít sâu, thở chậm. Con gà mái “tục tục” dẫn đàn con bới đống rác mục dưới gốc mít để tìm mồi. Lũ mối chui sâu trong lòng đất, nghe mưa ẩm vừa trồi lên đã phải vội vã chạy trốn. Gà mái lại càng bới nhanh, bới mạnh hơn, đàn con ríu rít tỏa ra quanh nó. Bình thường, ông Đạt sẽ xua con Vàng ra truy đuổi. Nhưng hôm nay thì không, ông nghĩ không nên, vì nắng dài ngày, mất mát, thiệt thòi nhiều quá rồi, hãy để cho chúng quên đi những ngày đói khát.
Con Vàng đứng ngoáy đuôi, nhìn ông Đạt chờ lệnh. Lệnh vỗ tay hô to thường ngày được thay thế bằng cái vẫy nhẹ, không biết là để chào nhau hay ngăn cấm. Như hiểu mình được tự do, con Vàng bung chân chạy một mạch ra ngõ, rượt đuổi, đùa vui với các bạn cùng xóm. Con này tấn công, con kia sụp xuống thủ thế, con kia đảo vòng, con này nhanh chóng đổi thế. Cuối cùng, cả hai quấn quýt nhau, giả vờ cắn như đang hôn nhau.
Mưa khép lại nắng, làm bầu trời trở nên mềm mại, xanh trong và cao rộng hơn. Tiếng chổi tre xoèn xoẹt quét sân nghe hơi lạ tai, dường như mạnh hơn, vang hơn ngày thường. Mưa cũng làm dịu vết nứt trên tường rêu, thôi thúc các nụ mầm mở lòng đón nhận khí trời tươi mát. Ông Đạt quay nhìn vào nhà, nói lớn:
- Thằng Ri đâu, mở toang các cánh cửa ra cho thoáng đi con...
T.Đ
