Mỹ thuật Đà Nẵng với công nghiệp văn hóa
Triển lãm chào mừng Kỷ niệm 74 năm Ngày truyền thống Mỹ thuật Việt Nam và 68 năm thành lập Hội Mỹ thuật Việt Nam.
Theo Quyết định số 1755/QĐ- TTg ngày 08/9/2016 của Thủ tướng Chính phủ về Phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa (CNVH) Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, mỹ thuật được xác định là một trong những lĩnh vực sáng tạo trọng tâm, không chỉ góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị thẩm mỹ dân tộc mà còn tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế dựa trên sáng tạo bền vững. Trong tiến trình ấy, Đà Nẵng nổi lên như một đô thị trẻ, năng động, có tầm nhìn chiến lược hướng đến “thành phố sáng tạo và nghệ thuật” của khu vực. Với lợi thế về cảnh quan, du lịch, công nghệ và nguồn nhân lực sáng tạo, mỹ thuật Đà Nẵng đang từng bước trở thành cầu nối giữa nghệ thuật - kinh tế - cộng đồng, góp phần hình thành bản sắc văn hóa đô thị đặc trưng.
Sự phát triển của mỹ thuật trong khuôn khổ CNVH không chỉ là nhu cầu của giới nghệ sĩ mà còn là yêu cầu tất yếu của quá trình hội nhập, hướng đến mục tiêu xây dựng Đà Nẵng thành trung tâm sáng tạo và CNVH của vùng duyên hải miền Trung. Nghiên cứu mối quan hệ giữa mỹ thuật và CNVH tại Đà Nẵng, mang ý nghĩa thực tiễn và chiến lược, góp phần định hình hướng đi bền vững cho nền văn hóa sáng tạo Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
1. Xây dựng nền tảng phát triển mỹ thuật trong CNVH
Để phát triển mỹ thuật gắn với CNVH, Đà Nẵng cần xây dựng cơ chế đồng bộ, bảo đảm cả môi trường sáng tạo nghệ thuật và hiệu quả kinh tế - xã hội. Việc ban hành các chính sách khuyến khích sáng tạo, sản xuất và quảng bá sản phẩm mỹ thuật có giá trị văn hóa - thương mại cần được thực hiện theo hướng lấy nghệ sĩ và doanh nghiệp sáng tạo làm trung tâm, đồng thời gắn với mục tiêu phát triển bền vững của thành phố. Phải áp dụng cơ chế ưu đãi về thuế, mặt bằng, đầu tư cho các không gian nghệ thuật, studio sáng tạo, gallery, dự án bích họa và mỹ thuật công cộng. Thành lập các Quỹ hỗ trợ sáng tạo mỹ thuật Đà Nẵng, nhằm tài trợ các dự án đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ (AR, VR, AI) trong mỹ thuật; phối hợp các chương trình hợp tác quốc tế, giúp nghệ sĩ Đà Nẵng tiếp cận thị trường sáng tạo toàn cầu, mở rộng mạng lưới giao lưu nghệ thuật ASEAN và thế giới. Có như vậy, cơ chế chính sách không chỉ dừng ở chỗ hỗ trợ hành chính mà còn trở thành động lực khuyến khích sáng tạo và hội nhập, giúp mỹ thuật thực sự tham gia vào chuỗi giá trị CNVH của thành phố.
Muốn có một nền CNVH vững mạnh đòi hỏi nguồn nhân lực nghệ thuật - thiết kế có tư duy sáng tạo và năng lực công nghệ cao. Do đó, Đà Nẵng cần tiếp tục đổi mới đào tạo mỹ thuật theo hướng hiện đại, mở và liên ngành; thường xuyên cập nhật chương trình giảng dạy theo xu thế mỹ thuật số, thiết kế thị giác, nghệ thuật đa phương tiện; khuyến khích hợp tác giữa trường đại học, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo, để sinh viên được tham gia thực hành, triển lãm, khởi nghiệp trong môi trường thực tế; đẩy mạnh nghiên cứu và bảo tồn nghệ thuật truyền thống miền Trung, đặc biệt là nghề thủ công mỹ nghệ, điêu khắc đá, tranh dân gian, để ứng dụng vào thiết kế sản phẩm du lịch, quà lưu niệm và thương hiệu văn hóa của Đà Nẵng. Song song đó, cần xây dựng các trung tâm nghiên cứu - sáng tạo mỹ thuật ứng dụng, nơi kết nối nghệ sĩ, kỹ sư, nhà thiết kế và doanh nghiệp trong quá trình sản xuất, quảng bá sản phẩm nghệ thuật. Đây là bước đi quan trọng để hình thành hệ sinh thái mỹ thuật - CNVH, công nghệ sáng tạo, đưa Đà Nẵng trở thành điểm đến nghệ thuật của khu vực châu Á.
2. Ứng dụng mỹ thuật trong các ngành CNVH
Thiết kế mỹ thuật giữ vai trò trung tâm trong chuỗi sáng tạo, là cầu nối giữa ý tưởng nghệ thuật và giải pháp thẩm mỹ ứng dụng. Các sản phẩm thiết kế không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng mà còn thể hiện giá trị văn hóa, bản sắc dân tộc và xu hướng thị giác đương đại. Từ thiết kế đồ họa, thời trang, nội thất đến bao bì, quảng cáo và xây dựng thương hiệu, mỹ thuật góp phần định hình ngôn ngữ thẩm mỹ của đời sống hiện đại, nâng tầm hình ảnh và sức cạnh tranh của sản phẩm - thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế. Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ số như thiết kế 3D, thực tế ảo (VR/AR), nghệ thuật kỹ thuật số (Digital Art, NFT) đang mở rộng biên độ sáng tạo, tạo nên những trải nghiệm thị giác mới mẻ và khẳng định vị thế của mỹ thuật trong kỷ nguyên chuyển đổi số.
Ngoài ra, mỹ thuật đóng vai trò quan trọng trong phát triển du lịch, di sản và không gian công cộng của Đà Nẵng, góp phần định hình bản sắc thị giác và trải nghiệm văn hóa cho du khách. Thông qua việc hình thành làng bích họa, tuyến phố nghệ thuật, điểm check-in văn hóa, thành phố không chỉ tạo nên cảnh quan hấp dẫn mà còn khẳng định thương hiệu đô thị du lịch sáng tạo. Bên cạnh đó, các lễ hội, triển lãm, bảo tàng mở gắn với trải nghiệm du lịch và giáo dục cộng đồng giúp mỹ thuật trở thành cầu nối giữa nghệ thuật - di sản - đời sống, nuôi dưỡng tinh thần sáng tạo trong không gian công cộng. Không những vậy, mỹ thuật còn góp phần định hình bản sắc thẩm mỹ Việt trong các lĩnh vực thiết kế, đồ họa và thủ công mỹ nghệ. Đồng thời, việc tăng cường giao lưu quốc tế, tổ chức triển lãm đương đại và không gian trưng bày sáng tạo số sẽ góp phần quảng bá hình ảnh Đà Nẵng như một trung tâm nghệ thuật mới, năng động của khu vực duyên hải miền Trung.
Đối với Đà Nẵng, việc hình thành thị trường mỹ thuật đặc trưng của đô thị biển sáng tạo có ý nghĩa then chốt trong việc kết nối nghệ thuật với kinh tế du lịch, công nghệ và thương mại văn hóa. Trước hết cần minh bạch hóa cơ chế mua bán, đấu giá và sưu tập tác phẩm, xây dựng sàn giao dịch mỹ thuật điện tử và hệ thống định giá tác phẩm công khai, có chứng nhận bản quyền. Khuyến khích doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong các lĩnh vực liên quan như thiết kế đồ họa, tranh minh họa, mỹ thuật ứng dụng, NFT, sản phẩm lưu niệm nghệ thuật, không gian triển lãm số. Hình thành các không gian triển lãm, chợ nghệ thuật và festival mỹ thuật thường niên (Art Market Đà Nẵng, Tuần lễ Nghệ thuật biển, Không gian nghệ thuật công cộng…), tạo cơ hội cho nghệ sĩ, nhà sưu tập và công chúng gặp gỡ, giao lưu và trao đổi. Tăng cường kết nối với ngành du lịch sáng tạo, biến mỹ thuật thành một “điểm chạm trải nghiệm văn hóa” trong hành trình du khách đến với Đà Nẵng. Như vậy, thị trường mỹ thuật không chỉ là nơi trao đổi tác phẩm, mà còn là hệ sinh thái sáng tạo - nơi nghệ thuật, công nghệ và kinh tế hội tụ để tạo ra giá trị mới.
- Xây dựng thị trường và thương hiệu mỹ thuật
Thúc đẩy phát triển thương hiệu “Mỹ thuật Đà Nẵng” là một nhiệm vụ mang tính chiến lược, góp phần khẳng định bản sắc đô thị sáng tạo của thành phố trong không gian văn hóa Việt Nam và quốc tế. Thương hiệu này cần được xây dựng trên ba trụ cột: bản sắc - sáng tạo - hội nhập. Về bản sắc, thương hiệu “Mỹ thuật Đà Nẵng” phải phản ánh được tinh thần cởi mở, năng động, trẻ trung. Việc khai thác yếu tố bản địa như cảnh quan sông - núi - biển, làng nghề thủ công, hay ký ức đô thị ven sông sẽ giúp mỹ thuật mang giá trị nhận diện rõ rệt. Đà Nẵng có thể định vị thương hiệu thông qua các chương trình như Đà Nẵng Art Week, Làng Bích họa ven sông, ven biển, Không gian Nghệ thuật số, hoặc Art Residency Đà Nẵng - nơi nghệ sĩ trong và ngoài nước cùng sáng tạo, giao lưu và lan tỏa giá trị nghệ thuật. Cần hỗ trợ nghệ sĩ và nhà thiết kế tiếp cận thị trường quốc tế thông qua triển lãm, hội chợ nghệ thuật quốc tế, các nền tảng số và mạng xã hội sáng tạo. Đồng thời, thành phố có thể hợp tác với UNESCO, các viện văn hóa nước ngoài và mạng lưới thành phố sáng tạo toàn cầu để quảng bá “Mỹ thuật Đà Nẵng” như một thương hiệu văn hóa Việt Nam đương đại. Nếu thực hiện đồng bộ, “Mỹ thuật Đà Nẵng” sẽ không chỉ là một ngành nghệ thuật, mà còn trở thành thương hiệu văn hóa - sáng tạo của đô thị hiện đại, góp phần nâng cao vị thế Đà Nẵng trong bản đồ CNVH quốc gia và khu vực.
- Phát triển không gian và hệ sinh thái mỹ thuật trong đô thị sáng tạo Đà Nẵng
Hướng đến xây dựng Đà Nẵng mô hình “thành phố sáng tạo, xanh và đáng sống”, không gian sáng tạo và nghệ thuật cộng đồng, trong đó mỹ thuật giữ vai trò quan trọng trong việc định hình không gian thẩm mỹ đô thị. Việc phát triển các không gian sáng tạo và nghệ thuật công cộng cần được coi là chiến lược lâu dài, nhằm đưa nghệ thuật trở thành một phần của đời sống hàng ngày. Quy hoạch và hình thành chuỗi không gian nghệ thuật công cộng dọc sông, ven biển và trung tâm thành phố (công viên nghệ thuật, phố tranh, vườn điêu khắc, cầu ánh sáng…). Hỗ trợ hình thành “Làng nghệ thuật Đà Nẵng” - nơi hội tụ nghệ sĩ, nhà thiết kế, kiến trúc sư, nhà sáng tạo, đồng thời tổ chức các hoạt động giao lưu, triển lãm, workshop nghệ thuật. Biến các khu phố cũ, nhà xưởng, kho bãi thành trung tâm sáng tạo nghệ thuật (Creative Hub), làng bích họa. Định hướng phát triển Creative Hub Đà Nẵng, dựa trên lợi thế “thành phố biển trẻ trung - năng động - hội nhập”, khai thác chiều sâu văn hóa Champa, mỹ thuật công cộng và du lịch sáng tạo. Không gian này có thể trở thành “biển cả sáng tạo” kết nối nghệ sĩ địa phương và quốc tế, nơi thử nghiệm các xu hướng nghệ thuật số, trình diễn đường phố và thiết kế đương đại. Qua đó, Creative Hub góp phần định vị Đà Nẵng như một trung tâm nghệ thuật mới của khu vực duyên hải miền Trung. Lồng ghép mỹ thuật vào các công trình công cộng, không gian du lịch và quảng bá thương hiệu thành phố, hình thành hình ảnh Đà Nẵng - “phòng triển lãm mở” của Việt Nam. Những không gian này không chỉ làm đẹp đô thị mà còn tạo giá trị kinh tế, thu hút du khách và nâng cao đời sống tinh thần cộng đồng, đưa nghệ thuật gần gũi với người dân.
Ngoài ra, phát triển CNVH, trong đó có mỹ thuật, đòi hỏi một hệ sinh thái liên kết chặt chẽ giữa các chủ thể sáng tạo nghệ sĩ - doanh nghiệp - cộng đồng. Trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, ban hành chính sách, đầu tư hạ tầng và tạo môi trường pháp lý thuận lợi. Nghệ sĩ và cộng đồng sáng tạo là lực lượng trung tâm, tạo ra giá trị thẩm mỹ và đổi mới nghệ thuật. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: khai thác giá trị thương mại, tổ chức sự kiện, triển lãm, festival, sản phẩm mỹ thuật ứng dụng. Xây dựng mạng lưới kết nối mỹ thuật Đà Nẵng (Da Nang Art Network), tập hợp các tổ chức, gallery, trường đại học, doanh nghiệp sáng tạo. Tổ chức Diễn đàn mỹ thuật và CNVH thường niên, làm cầu nối giữa nghệ sĩ - quản lý - doanh nghiệp. Tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút chuyên gia, nghệ sĩ lưu trú sáng tạo (Artist-in-Residence), hình thành “hệ sinh thái mở” cho mỹ thuật Đà Nẵng. Hệ sinh thái này sẽ giúp mỹ thuật thực sự trở thành một ngành công nghiệp sáng tạo, có khả năng tự vận hành, tạo ra sản phẩm văn hóa mang giá trị kinh tế và lan tỏa xã hội. Trong thời đại số, mỹ thuật không chỉ giới hạn ở không gian vật chất mà còn mở rộng sang không gian số và thực tế ảo (digital art, virtual exhibition). Hiện nay, Đà Nẵng là trung tâm công nghệ thông tin của miền Trung, có điều kiện thuận lợi để ứng dụng chuyển đổi số trong nghệ thuật, góp phần thúc đẩy CNVH hiện đại. Do đó cần xây dựng bản đồ số không gian nghệ thuật Đà Nẵng, tích hợp các địa điểm trưng bày, gallery, công trình nghệ thuật công cộng. Phát triển, triển lãm trực tuyến, bảo tàng số, NFT art và các nền tảng thương mại điện tử cho sản phẩm mỹ thuật. Hỗ trợ nghệ sĩ sử dụng công nghệ mới (AI, AR, VR) trong sáng tạo và trình diễn tác phẩm, gắn kết với du lịch trải nghiệm. Hợp tác với doanh nghiệp công nghệ để số hóa di sản mỹ thuật địa phương, quảng bá hình ảnh Đà Nẵng trên không gian mạng. Việc ứng dụng công nghệ sẽ mở ra hướng đi mới cho mỹ thuật Đà Nẵng, giúp kết nối nghệ thuật - công nghệ - du lịch - giáo dục trong cùng một hệ sinh thái văn hóa sáng tạo.
Trong xã hội sáng tạo, mức độ phát triển văn hóa và năng lực thẩm mỹ của công chúng chính là “hạ tầng mềm” của CNVH. Với Đà Nẵng - một thành phố trẻ, năng động và có đời sống đô thị phát triển - việc nâng cao nhận thức, thị hiếu và giáo dục thẩm mỹ cộng đồng cần được xem là chiến lược dài hạn để tạo ra công chúng nghệ thuật có tri thức và bản sắc. Do vậy, cần đẩy mạnh truyền thông văn hóa - nghệ thuật đa phương tiện; xây dựng chuyên mục, talkshow, podcast và chương trình truyền hình về mỹ thuật Đà Nẵng, giới thiệu nghệ sĩ, dự án sáng tạo, không gian nghệ thuật mới; ứng dụng mạng xã hội, nền tảng số (YouTube, TikTok, Facebook, Instagram, nền tảng đô thị thông minh) để lan tỏa hình ảnh “Mỹ thuật Đà Nẵng - Thành phố sáng tạo”; tổ chức cuộc thi, workshop, triển lãm nghệ thuật cộng đồng nhằm khuyến khích người dân, học sinh, sinh viên tham gia sáng tạo. Đồng thời, tăng cường giáo dục thẩm mỹ trong trường học và không gian công cộng; đưa mỹ thuật ứng dụng, thiết kế sáng tạo và giáo dục thẩm mỹ vào chương trình học chính khóa và ngoại khóa ở các cấp học; kết hợp với các trường đại học, bảo tàng, gallery tổ chức chuỗi “Giáo dục nghệ thuật đô thị” - nơi học sinh được trải nghiệm nghệ thuật tại không gian thật; phát triển chương trình “Thành phố học tập sáng tạo” (Creative Learning City) theo mô hình UNESCO, gắn mỹ thuật với kỹ năng sống, môi trường và công dân sáng tạo. Khi giáo dục thẩm mỹ trở thành một phần của đời sống đô thị, người dân sẽ trở thành người đồng sáng tạo chứ không chỉ là người thưởng thức. Đây là bước chuyển từ “nghệ thuật cho số ít” sang “nghệ thuật của cộng đồng” - nền tảng bền vững cho CNVH.
Đà Nẵng cần phát huy lợi thế về công nghệ, du lịch, truyền thông và giáo dục để mở rộng liên kết liên ngành và hợp tác quốc tế trong phát triển mỹ thuật. Kết nối mỹ thuật với kiến trúc, thiết kế, điện ảnh, thời trang, âm nhạc, quảng cáo, game, truyền thông số để hình thành các sản phẩm sáng tạo tích hợp. Phát triển các dự án Art x Technology, Art x Tourism, Art x Design, ví dụ: chiếu sáng nghệ thuật 3D Mapping trên cầu sông Hàn, thiết kế biểu tượng đô thị, hoặc game hóa di sản văn hóa Đà Nẵng. Hợp tác giữa doanh nghiệp sáng tạo và nghệ sĩ trong phát triển sản phẩm văn hóa - du lịch có giá trị mỹ thuật cao, như quà lưu niệm, thiết kế không gian, thương hiệu địa phương. Tăng cường hợp tác quốc tế, như tổ chức triển lãm, liên hoan mỹ thuật quốc tế, chương trình trao đổi nghệ sĩ (Artist Exchange) và lưu trú sáng tạo (Artist-in-Residence) với các thành phố sáng tạo thuộc mạng lưới UNESCO. Mở rộng giao lưu văn hóa, ký kết hợp tác với các trung tâm nghệ thuật trong khu vực Đông Nam Á, với Hàn Quốc, Nhật Bản, châu Âu. Xây dựng “Tuần lễ Nghệ thuật Quốc tế Đà Nẵng” (Danang International Art Week) - thương hiệu văn hóa thường niên mang tầm khu vực.
Hợp tác liên ngành và quốc tế hóa sẽ giúp mỹ thuật Đà Nẵng thoát khỏi giới hạn địa phương, bước vào chuỗi giá trị toàn cầu của CNVH. Đây cũng là con đường để nghệ sĩ Đà Nẵng nói riêng và Việt Nam nói chung nâng cao năng lực sáng tạo, hội nhập và khẳng định vị thế trong dòng chảy nghệ thuật thế giới.
Trong tiến trình phát triển CNVH Việt Nam, mỹ thuật giữ vai trò đặc biệt trong việc định hình bản sắc thẩm mỹ, tạo dựng giá trị sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh văn hóa của đô thị. Đối với Đà Nẵng, việc phát triển mỹ thuật gắn với CNVH không chỉ là một hướng đi nghệ thuật, mà còn là chiến lược phát triển kinh tế sáng tạo, du lịch bền vững và đô thị nhân văn, là bước khởi đầu của đổi mới tư duy - giúp mỹ thuật Đà Nẵng tiếp cận xu hướng quốc tế, nâng cao năng lực sáng tạo của nghệ sĩ, đồng thời bảo tồn và tái sinh giá trị văn hóa bản địa trong ngôn ngữ nghệ thuật đương đại. Xây dựng thị trường và thương hiệu mỹ thuật là trụ cột kinh tế của hệ thống, hướng đến việc hình thành thị trường mỹ thuật chuyên nghiệp, minh bạch, đồng thời khẳng định thương hiệu “Mỹ thuật Đà Nẵng” như một biểu tượng kết hợp giữa bản sắc văn hóa - tinh thần đổi mới - năng lực hội nhập. Phát triển không gian và hệ sinh thái mỹ thuật trong đô thị sáng tạo là nền tảng bền vững, tạo môi trường để nghệ thuật trở thành một phần trong đời sống đô thị, kết nối cộng đồng, doanh nghiệp, nghệ sĩ và công nghệ trong cùng một chuỗi giá trị văn hóa - sáng tạo - kinh tế. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số mạnh mẽ, Đà Nẵng có đủ điều kiện để trở thành Trung tâm mỹ thuật và công nghiệp sáng tạo của duyên hải miền Trung, từng bước vươn lên “Thành phố sáng tạo của châu Á” theo định hướng UNESCO. Phát triển mỹ thuật không chỉ làm đẹp thành phố, mà còn xây dựng con người Đà Nẵng sáng tạo, cởi mở và nhân văn, góp phần khẳng định vị thế văn hóa Việt Nam trong bản đồ công nghiệp sáng tạo toàn cầu.
H.Đ.N.K
