Từ một nghị quyết của Đảng về giáo dục nghệ thuật trong trường học
Giáo dục nghệ thuật nhằm giúp học sinh phát triển phẩm chất, năng lực thẩm mỹ là việc làm hết sức cần thiết.
Trong ảnh: Tổng kết Trại sáng tác văn học, mỹ thuật thiếu nhi năm 2025, do Liên hiệp các Hội VHNT thành phố Đà Nẵng tổ chức. Ảnh: T. TRANG
Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa XIII là nghị quyết chuyên đề về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo ở nước ta được ban hành tháng 8 năm 2025. Trong văn kiện quan trọng này, Bộ Chính trị yêu cầu phải “chú trọng giáo dục tư tưởng, truyền thống, đạo đức, thể chất, thẩm mỹ, giáo dục hướng nghiệp, kỹ năng mềm; tăng thời lượng các môn khoa học, công nghệ, tin học, nghệ thuật; nghiên cứu đưa kiến thức về năng lực số, trí tuệ nhân tạo vào chương trình giáo dục phổ thông”.
Định hướng của Bộ Chính trị khóa XIII về giáo dục thẩm mỹ trong trường học nêu trong Nghị quyết số 71-NQ/ TW đã kế thừa những định hướng của Bộ Chính trị khóa XI nêu trong Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo (tháng 11 năm 2013): “Đối với giáo dục mầm non, giúp trẻ phát triển thể chất, tình cảm, hiểu biết, thẩm mỹ, hình thành các yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị tốt cho trẻ bước vào lớp 1”; nhấn mạnh yêu cầu “đổi mới chương trình nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học, hài hòa đức, trí, thể, mỹ”. Tuy nhiên phải chờ đến Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI (tháng 6 năm 2014), giáo dục nghệ thuật và giáo dục nghệ thuật trong trường học mới được đề cập: “Tăng cường giáo dục nghệ thuật, nâng cao năng lực cảm thụ thẩm mỹ cho nhân dân, đặc biệt là thanh niên, thiếu niên(…). Tiếp tục gửi sinh viên, cán bộ đi đào tạo chuyên ngành văn hóa, nghệ thuật, thể thao ở các nước phát triển”. Và đến Nghị quyết số 71- NQ/TW, giáo dục nghệ thuật với tư cách một môn học trong nhà trường mới bắt đầu được khẳng định.
Từ định hướng của Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 10 tháng 12 năm 2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo (do Bộ Giáo dục và Đào tạo dự thảo), qua đó đã cụ thể hóa nhiều nội dung liên quan đến giáo dục nghệ thuật và giáo dục nghệ thuật trong trường học; đáng chú ý là đã đề ra các chính sách hỗ trợ đối với giáo dục, đào tạo các ngành, nghề đặc thù thuộc lĩnh vực nghệ thuật, thể thao thành tích cao, chẳng hạn như “phát hiện, tuyển chọn, ươm tạo tài năng từ sớm theo lộ trình liên thông giữa các cấp học và trình độ đào tạo; gắn đào tạo với thành tích, nhu cầu phát triển quốc gia và hội nhập quốc tế; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho nghệ thuật truyền thống”; như “Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng đào tạo dài hạn đối với cơ sở giáo dục, cơ sở đào tạo trong nước có đào tạo ngành, nghề đặc thù thuộc lĩnh vực nghệ thuật, thể thao thành tích cao; cho phép tính đủ chi phí đặc thù vào đơn giá đặt hàng theo quy định”; như “Cho phép cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học có đào tạo ngành, nghề đặc thù thuộc lĩnh vực nghệ thuật, thể thao thành tích cao được ký hợp đồng thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, nghiệp vụ với nghệ nhân, nghệ sĩ, huấn luyện viên; kinh phí chi trả theo hợp đồng, phụ cấp ưu đãi nghề và các khoản chi nhiệm vụ theo quy định được bảo đảm từ ngân sách nhà nước, các nguồn thu hợp pháp khác của cơ sở đào tạo; người ký hợp đồng được tham gia bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn theo quy định của pháp luật”.
Trong chương trình giáo dục phổ thông ban hành theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018, các môn nghệ thuật gồm Âm nhạc và Mỹ thuật đã được xác định đóng vai trò cốt lõi trong việc hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực thẩm mỹ của học sinh. Đương nhiên việc hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực thẩm mỹ của học sinh ở hai môn Âm nhạc và Mỹ thuật còn có sự đồng hành của môn Ngữ văn, nhưng vai trò cốt lõi vẫn là Âm nhạc và Mỹ thuật. Không phải ngẫu nhiên mà vào tháng 8 năm 2024, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội - nơi có hẳn một khoa Nghệ thuật - đã tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Giáo dục nghệ thuật theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực trong các cơ sở giáo dục phổ thông tại Việt Nam”. Qua sinh hoạt học thuật này đã cho thấy một bức tranh tổng thể không mấy lạc quan về đào tạo giáo viên Âm nhạc và Mỹ thuật tại các cơ sở giáo dục nghệ thuật trong cả nước vào thời điểm một năm trước khi Nghị quyết số 71-NQ/TW được ban hành. Có thể nói trăn trở lớn nhất hiện nay là địa phương nào cũng thiếu giáo viên giảng dạy các môn nghệ thuật. Hy vọng rằng với định hướng của Nghị quyết số 71-NQ/TW và với các quy định “nóng hổi” nêu trong Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo của Quốc hội có hiệu lực từ đầu năm 2026, “điểm nghẽn” về giáo viên giảng dạy các môn nghệ thuật sẽ được tháo gỡ.
Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 03 tháng 11 năm 2022 của Bộ Chính trị về “Phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải Trung Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” xác định vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải Trung Bộ - gồm 14 tỉnh từ Thanh Hóa đến Bình Thuận - được phân thành ba tiểu vùng; đồng thời để nhấn mạnh vai trò động lực của tiểu vùng Trung Trung Bộ trên lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật. Nghị quyết số 26-NQ/TW đề ra nhiệm vụ “phát triển thành phố Đà Nẵng và thành phố Huế - đều thuộc tiểu vùng Trung Trung Bộ - trở thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật, nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực văn hóa, nghệ thuật của vùng; thành phố Vinh thuộc tiểu vùng Bắc Trung Bộ - trở thành trung tâm văn hóa phía Bắc của vùng; thành phố Quy Nhơn - thuộc tiểu vùng Nam Trung Bộ - trở thành trung tâm văn hóa phía Nam của vùng”. Và trong tham luận tại Hội nghị sơ kết 5 năm thực hiện Nghị quyết số 43-NQ/ TW của Bộ Chính trị khóa XII về xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 do Ban Kinh tế Trung ương phối hợp Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng tổ chức vào trung tuần tháng 3 năm 2024, tôi từng đặt vấn đề “trên lĩnh vực đào tạo nghệ thuật, hiện nay ở Huế đã có Trường Đại học Nghệ thuật và Học viện Âm nhạc Huế - vậy Đà Nẵng cần làm gì để khi nâng cấp Trường Cao đẳng Văn hóa - Nghệ thuật Đà Nẵng thành trường đại học và không loại trừ khả năng đưa về trực thuộc Đại học Quốc gia Đà Nẵng, vẫn có thể tận dụng được thế mạnh về đào tạo nhân lực văn hóa, nghệ thuật của Huế lại vừa phát huy được thế mạnh riêng có - nghĩa là phải tính toán thật kỹ nhằm tạo được những thế mạnh riêng có, “không đụng hàng” với Trường Đại học Nghệ thuật và Học viện Âm nhạc ở ngay bên kia núi Hải Vân”.
Tiếc rằng ý tưởng nâng cấp Trường Cao đẳng Văn hóa - Nghệ thuật Đà Nẵng thành trường đại học đã không còn khả thi khi trường này vừa được sáp nhập nguyên trạng vào Trường Cao đẳng nghề Đà Nẵng và đổi tên thành Trường Cao đẳng Đà Nẵng. Có thể thấy việc tuyển sinh và đào tạo tại chỗ nguồn nhân lực nghệ thuật ở Trường Cao đẳng Đà Nẵng mới thành lập đầu tháng 7 năm 2025 và cả ở Trường Cao đẳng Quảng Nam được thành lập vào cuối tháng 3 năm 2021 sẽ rất khó đáp ứng nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực nghệ thuật của thành phố Đà Nẵng sau hợp nhất. Vì thế ngoài việc đào tạo tại chỗ đội ngũ giáo viên giảng dạy các môn nghệ thuật của Khoa Giáo dục Nghệ thuật - Thể chất Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Đà Nẵng với hai chương trình bậc Đại học là Sư phạm Âm nhạc, Sư phạm Mỹ thuật và một chương trình Thạc sĩ Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn chuyên ngành Âm nhạc, “học trò trong Quảng” muốn theo đuổi con đường nghệ thuật vẫn phải tiếp tục ra học ở Trường Đại học Nghệ thuật thuộc Đại học Huế và Học viện Âm nhạc Huế.
Nghệ thuật là lĩnh vực sáng tạo cái đẹp, do vậy giáo dục nghệ thuật luôn gắn liền với giáo dục thẩm mỹ và với thị hiếu thẩm mỹ. Và, rõ ràng, để thực hiện có hiệu quả định hướng về giáo dục nghệ thuật và giáo dục nghệ thuật trong trường học của Bộ Chính trị khóa XIII nêu trong Nghị quyết số 71-NQ/TW, Đà Nẵng còn phải làm rất nhiều việc liên quan đến đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trên lĩnh vực nghệ thuật và giáo dục nghệ thuật, nếu không sẽ rất khó để phấn đấu trở thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật, nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực văn hóa, nghệ thuật của vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải Trung Bộ, càng khó để phấn đấu trở thành một trong ba trung tâm công nghiệp văn hóa của đất nước.
B.V.T
